המאמר השני, הכלל הרביעי 4

הפרק ד' בבאור הדין אשר תושג בו מדרגת הנבואה כפי מה שתגזרהו התודה ויסכים בו העיון:

Dördüncü bölüm: Tora’nın gerektirdiği ve akla dayalı incelemenin de onunla uyum gösterdiği şekilde, peygamberlik derecesinin hangi ilkeyle elde edileceğinin açıklanması:

ואומר למה שהתבאר בגדר הנבואה היותה שפע שופע מהאל יתברך על האדם הנה הוא מבואר שהמובן אל השלמות זה הוא הדבק בו והמתבודד תמי׳ בעבודתו ולזה אם ותבאר שבאמצעות התורה והמצות יושג הקשר והדבקות בו יתברך שהוא תכלית השלמות במין האנושי הוא מבואר שהדרך הנבון אשר תושג בו המדרגה הזאת הוא בהשגת התכלית הזה שהוא העבודה והאהבה האמתית אמנם בכלל הששי יתבאר תכלית הבאור היות הדבקות והקשה הזה תכלית התכליות כלם אשר יושג באמצעות התורה ולזה הוא מבואר שכל אשר יתחזק הקשר והאהבה יהיה יותר מוכן אל ההשגה הזאת וכאשר יתמיד כקשר הזה ויפליג ההתבודדות כאהבתו אין ספק שיושפע עליו השפע האלהי אם לא יעיקהו מעיק. וכבר התנו ז״ל ואמרו אין הנבואה שורה אלא על חכם גבור ועשיר. הנה החכמה הוא תנאי עצמי לנביא כי חכמת התורה היא המביאה אל התכלית הזה בעצם ובזולתה לא יושג התכלי׳ כמו שרמזו חכמים זכרם באמרם לא עם הארץ חסיד. ואמנם למה שהנביא יותר מובן להישיר זולתו ולזה הוא נושא את נפשו. וכמו שהתבאר בפרק הב׳ התנו שיהיה גבור להיות אמיץ לבו להוכיח לזולתו. והתנו גם כן עשיר שלא יחסר לו דבר באופן שיצטרך להטריד נפשו בצרכי מחיתו ושיהי' שמח בחלקו כמו שבארה המשנה כי הנבהל להון ישוטט מחשבתו בהבליו ויפריד הקשר ויחליש הדבקות ולזה כאשר יתבודד החכם באהבתו ויסכימו בו התנאים וישליטו ההכנות כאשר לא יעיק מעיק מחוץ אין ספק בשיושפע עליו רוח נבואי. והנה לפי מה שבא בקבלה מתנאי השפע הזה הוא המקום כמ' שיבא עוד בכלל הששי בגזירת המקום ברוך הוא ואולם דעת הפלוספים כזה במאמרו שהאיש החשיב בשכלו וכמדותיו כאשר היה כחו המדמה שלם ויוכן בהכנות הצריכות אין ספק בשיתנבא והיה א״כ האיש המוכן להתנבאות אי אפשר שלא יתנבא והנה הרב קיים דעתם אלא שהוסיף שכאשר יוכן לנבואה יעבור שלא יתנבא ברצון האל יתברך והוא אצלי כדמות הנפלאות מה שכאשר הפלוספים ישאר הפלא איך היה שלא נמצא בכל זה הזמן אשר הועתקו אלינו קורותיו מי שהגיע לזאת המדרגה אחר נתינת התורה אלא מהאומה הנבחרת והנה חכמת היונים והכשדים מפורסמת מאד ולזה יחס מניעת ההשגה מהם לפלא ואמנם עדיין יפלא איך הפלא הזה בכלם רוצה לומר בחכמי הגוים. אבל כאשר נניח הדעת האמתי כמו שהנחנוה לא יהיה מקום לפלא הזה. כי העבודה האמתית והאהבה שבאמצעותה תושג זאת המדרגה תשלם בעצם התורה והמצות עם שהוא רחוק מאד שנניח שמי שיצליח לנבואה ויהיה מובן לה יחדש השם יתברך אות למנוע הטוב מבעליו. והנה אשר נאמר לברוך בן נריה ואתה תבקש לך גדולות אל תבקש אינו עניין לזה כמו שאמר הרב שהנבואה בהק ברוך בן נריה גדולות. אבל המוכן לנבואה ולא יעיק לו מעיק מחוץ א״א שלא יסתבך בטרדות הזמן וזולתו אשר בעבורם נמנעת הנבואה בגלות הזה כמאמר רז״ל אין הנבואה שורה לא מתוך עצלות ולא מתוך עצבות אלא מתוך שמחה שנאמר והיה כנגן המנגן ותהי עליו רוח י"י וזהו מה שרצונו לבארו בפרק הזה ובכאן נשלם הכל הרביעי מזה המאמר. והתהלה לאל לבדו ומרומם על כל ברכה ותהלה:

Şöyle derim: Peygamberliğin tanımında, onun yüce Tanrı’dan insana taşan bir şefa olduğu açıklanmıştı. Buna göre bu yetkinliğe en uygun kişinin, O’na bağlanan ve sürekli O’nun hizmetinde kendini yalnızlaştıran kişi olduğu açıktır. Bu yüzden, Tora ve mitsvalar aracılığıyla yüce Tanrı’yla bağ ve yapışmanın elde edildiği açıklanırsa —ki insan türündeki yetkinliğin son amacı budur— bu dereceye ulaştıran doğru yolun, bu amacı elde etmek olduğu da açık olur. Bu amaç ise gerçek hizmet ve gerçek sevgidir. Altıncı genel bölümde, bu yapışmanın ve bu bağın, Tora aracılığıyla elde edilen bütün amaçların en son amacı olduğu tam olarak açıklanacaktır. Buna göre bağ ve sevgi ne kadar güçlenirse, kişi bu kavrayışa o kadar hazır duruma gelir. Bu bağ sürekli duruma geldiğinde ve sevgi içinde kendini yalnızlaştırma arttığında, dıştan engelleyici bir şey bulunmadıkça, ona tanrısal şefanın taşacağından şüphe yoktur. Bilgelerimiz, hatıraları bereket olsun, bunu şart koşmuş ve şöyle demişlerdir: “Peygamberlik ancak bilge, güçlü ve zengin kişi üzerine yerleşir.” Bilgelik, peygamber için özsel bir şarttır. Çünkü Tora bilgeliği, insanı doğrudan bu amaca götürür; onsuz bu amaç elde edilemez. Bilgelerimizin, hatıraları bereket olsun, “Cahil kişi hasid olamaz” sözleriyle işaret ettikleri şey de budur. Peygamber, başkasına yol göstermek için daha uygun olduğundan ve bu uğurda ruhunu ortaya koyduğundan, ikinci bölümde açıklandığı gibi, başkasını uyarmada yüreği cesur olsun diye güçlü olması şart koşulmuştur. Ayrıca, geçim ihtiyaçlarıyla ruhunu meşgul etmek zorunda kalmayacak şekilde hiçbir eksiği bulunmasın ve Mişna’nın açıkladığı gibi payına sevinçle razı olsun diye zengin olması da şart koşulmuştur. Çünkü servet için telaşa kapılan kişinin düşüncesi boş şeyler arasında dolaşır; bu da bağı koparır ve yapışmayı zayıflatır. Bu nedenle bilge kişi sevgisi içinde kendini yalnızlaştırdığında, şartlar onda birleştiğinde ve hazırlıklar ona hakim olduğunda, dışarıdan engelleyici bir şey de bulunmazsa, onun üzerine peygamberlik ruhunun taşacağından şüphe yoktur. Gelenekte geldiği üzere, bu şefanın şartlarından biri de yerdir. Bu konu, HaŞem’in yardımıyla altıncı genel bölümde ayrıca gelecektir. Filozofların bu konudaki görüşü ise şudur: Aklı ve ahlakı bakımından yetkin olan, hayal gücü de tam olan ve gerekli hazırlıklarla hazırlanmış bulunan kişi hakkında, peygamber olacağından şüphe yoktur. Buna göre peygamberliğe hazır olan kişinin peygamber olmaması olanaklı değildir. Rambam onların görüşünü kabul etmiş; fakat buna şunu eklemiştir: Kişi peygamberliğe hazırlanmış olsa bile, yüce Tanrı’nın iradesiyle peygamber olmayabilir. Bana göre bu, mucizeler türünden bir şey gibidir. Filozofların görüşüne göre ise şu şaşkınlık henüz kalır: Tarihleri bize aktarılan bütün bu zaman boyunca, Tora’nın verilmesinden sonra, seçilmiş millet dışında neden bu dereceye ulaşan kimse bulunmamıştır? Oysa Yunanlıların ve Keldanilerin bilgeliği çok yaygın olarak bilinir. Bu nedenle Rambam, onların bu kavrayışa ulaşamamasını bir mucizeye bağlamıştır. Fakat yine de şu şaşkınlık kalır: Bu mucize neden onların hepsinde, yani milletlerin bilgelerinde gerçekleşmiştir? Fakat gerçek görüşü, bizim ortaya koyduğumuz şekilde kabul edersek, bu şaşkınlığa yer kalmaz. Çünkü bu dereceyi elde ettiren gerçek hizmet ve sevgi, doğrudan Tora ve mitsvalar aracılığıyla tamamlanır. Ayrıca, peygamberlikte başarıya ulaşacak ve ona hazırlanmış olan kişi için yüce Tanrı’nın, iyiliği sahibinden engellemek üzere bir alamet yenileyeceğini varsaymak çok uzaktır. Barukh ben Neriyah’a söylenen “Sen kendin için büyük şeyler mi istiyorsun? İsteme” sözü ise Rambam’ın söylediği gibi bu konuyla ilgili değildir; çünkü Barukh ben Neriyah hakkında peygamberlik “büyük şeyler” sayılmıştır. Fakat peygamberliğe hazır olan ve dışarıdan engelleyici bir şey tarafından engellenmeyen kişi, peygamberliğin bu sürgünde engellenmesine sebep olan zamanın sıkıntılarına ve benzeri engellere karışmadıkça, peygamberlikten geri kalmaz. Bilgelerimizin, hatıraları bereket olsun, şu sözü de buna uygundur: “Peygamberlik ne tembellikten ne de kederden doğar; ancak sevinçten doğar. Gerçekten de şöyle denmiştir: ‘Çalgıcı çaldığında HaŞem’in ruhu onun üzerine geldi.’” Bu bölümde açıklamak istediğimiz şey budur. Burada bu incelemenin dördüncü genel bölümü tamamlanmıştır. Övgü yalnız Tanrı’yadır; O her bereketin ve övgünün üstünde yücedir.