Ohr Hashem · First Treatise, Second Principle, Chapter 9
1
בחקירה בהקדמה הי״ג האומרת שאי אפשר שיהיה דבר ממיני השינוי מתדבק אלא תנועת ההעתק לבד והסבובית ממנה. הנה כאשר ידוקדקו טענות ארסטו בזה יראה שהם דמויים לבד והזיות וזה שהשחור כאשר יתנועע אל הלובן ואם היה שלא ינוח בלובן אבל ישתחר הג' לא יחוייב שיתלבן וישתחר יחד אלא בשתי בחינות שהוא במה שיתלבן ראשונה יצדק עליו שיתלבן ובמה שיתנועע אח״כ אל השחדות יצדק עליו שישתחר ולא יקרה מזה בטול. וכ״ש בתנועה הישרה שלא יתחייב מנוחה ביי ב׳ התנועות אבל אפשר שתהיה מדובקת וא״א לעמוד עליה מהחוש כמו שאמר ארסטו אבל יחוייב שאם נדמה מתנועע קל בתכלית הקלות מתנועע אל המעלה והיא נופל עליו בתכלית הגודל שאין ספק עליו שיניעהו אל המטה. ואם היה בין שתי התנועות ההפכיות מנוחה יתחייב שיעמוד (ההרכח) [ההר נח] עם תכלית גדלו. והחיוב שדמה הטעאיי שלא יתחייב מהיות התנועת מתחלפות שימצא שם עתה בפעל. וזה יתבאר בעתה אשר הוא תכלית ההפסד והתחלות ההויה או תכלית ההויה קודמת והתחלה ההויה מתאחרת שהוא מחריב שלא ימצא עתה בפעל ואיך לא. והנה תנועת ההויה נמשכ' לתנועת האיך והעתה שבין האיכיות איננו נמצא בפעל ואם האיך הראשו תכלית הוייה קודמת והשני התחלה למתאחרת וזה מבואר מאד:
On üçüncü öncül hakkındaki araştırma: Bu öncül, yer değiştirme hareketi dışında —onun da dairesel olanı dışında— değişim türlerinden hiçbir şeyin kesintisiz olamayacağını söyler.
Aristoteles’in bu konudaki iddiaları dikkatle incelendiğinde, bunların yalnızca benzetmeler ve kuruntular olduğu görülür. Çünkü siyah olan bir şey beyazlığa doğru hareket ettiğinde, beyazlıkta durmasa ve sonra yeniden siyahlığa yönelse bile, onun aynı anda hem beyazlaştığı hem de siyahlaştığı sonucu çıkmaz. Bu ancak iki bakımdan söylenir: Önce beyazlaşması bakımından onun beyazlaştığı doğru olur; sonra siyahlığa doğru hareket etmesi bakımından da onun siyahlaştığı doğru olur. Bundan herhangi bir iptal doğmaz.
Bu, doğrusal harekette daha da açıktır. İki hareket arasında zorunlu olarak durma bulunması gerekmez. Aksine hareket kesintisiz olabilir; Aristoteles’in dediği gibi bunun duyuyla tespit edilmesi olanaklı değildir. Fakat son derece hafif bir hareketlinin yukarıya doğru hareket ettiğini, en büyük ağırlıktaki bir dağın da onun üzerine düştüğünü varsayarsak, dağın onu aşağıya hareket ettireceğinde şüphe yoktur. Eğer iki zıt hareket arasında durma zorunlu olsaydı, bütün büyüklüğüne rağmen dağın durması gerekirdi.
Hatalı kişinin zorunlu sandığı şey, yani hareketler farklı olduğu için orada edimsel olarak bir “an”ın bulunmasının zorunlu olduğu sonucu, zorunlu değildir. Bu, yok oluşun sonu ve oluşun başlangıcı olan “an”da; ya da önceki oluşun sonu ve sonraki oluşun başlangıcı olan “an”da açıklığa kavuşur. Çünkü orada edimsel olarak bir “an”ın bulunmadığı açıktır. Nasıl olmasın? Oluş hareketi, nitelik hareketinin ardından gelir; nitelikler arasındaki “an” edimsel olarak yoktur. İlk nitelik önceki oluşun sonu, ikincisi ise sonraki oluşun başlangıcıdır. Bu çok açıktır.
בחקירה בהקדמה הי״ג האומרת שאי אפשר שיהיה דבר ממיני השינוי מתדבק אלא תנועת ההעתק לבד והסבובית ממנה. הנה כאשר ידוקדקו טענות ארסטו בזה יראה שהם דמויים לבד והזיות וזה שהשחור כאשר יתנועע אל הלובן ואם היה שלא ינוח בלובן אבל ישתחר הג' לא יחוייב שיתלבן וישתחר יחד אלא בשתי בחינות שהוא במה שיתלבן ראשונה יצדק עליו שיתלבן ובמה שיתנועע אח״כ אל השחדות יצדק עליו שישתחר ולא יקרה מזה בטול. וכ״ש בתנועה הישרה שלא יתחייב מנוחה ביי ב׳ התנועות אבל אפשר שתהיה מדובקת וא״א לעמוד עליה מהחוש כמו שאמר ארסטו אבל יחוייב שאם נדמה מתנועע קל בתכלית הקלות מתנועע אל המעלה והיא נופל עליו בתכלית הגודל שאין ספק עליו שיניעהו אל המטה. ואם היה בין שתי התנועות ההפכיות מנוחה יתחייב שיעמוד (ההרכח) [ההר נח] עם תכלית גדלו. והחיוב שדמה הטעאיי שלא יתחייב מהיות התנועת מתחלפות שימצא שם עתה בפעל. וזה יתבאר בעתה אשר הוא תכלית ההפסד והתחלות ההויה או תכלית ההויה קודמת והתחלה ההויה מתאחרת שהוא מחריב שלא ימצא עתה בפעל ואיך לא. והנה תנועת ההויה נמשכ' לתנועת האיך והעתה שבין האיכיות איננו נמצא בפעל ואם האיך הראשו תכלית הוייה קודמת והשני התחלה למתאחרת וזה מבואר מאד:
On üçüncü öncül hakkındaki araştırma: Bu öncül, yer değiştirme hareketi dışında —onun da dairesel olanı dışında— değişim türlerinden hiçbir şeyin kesintisiz olamayacağını söyler. Aristoteles’in bu konudaki iddiaları dikkatle incelendiğinde, bunların yalnızca benzetmeler ve kuruntular olduğu görülür. Çünkü siyah olan bir şey beyazlığa doğru hareket ettiğinde, beyazlıkta durmasa ve sonra yeniden siyahlığa yönelse bile, onun aynı anda hem beyazlaştığı hem de siyahlaştığı sonucu çıkmaz. Bu ancak iki bakımdan söylenir: Önce beyazlaşması bakımından onun beyazlaştığı doğru olur; sonra siyahlığa doğru hareket etmesi bakımından da onun siyahlaştığı doğru olur. Bundan herhangi bir iptal doğmaz. Bu, doğrusal harekette daha da açıktır. İki hareket arasında zorunlu olarak durma bulunması gerekmez. Aksine hareket kesintisiz olabilir; Aristoteles’in dediği gibi bunun duyuyla tespit edilmesi olanaklı değildir. Fakat son derece hafif bir hareketlinin yukarıya doğru hareket ettiğini, en büyük ağırlıktaki bir dağın da onun üzerine düştüğünü varsayarsak, dağın onu aşağıya hareket ettireceğinde şüphe yoktur. Eğer iki zıt hareket arasında durma zorunlu olsaydı, bütün büyüklüğüne rağmen dağın durması gerekirdi. Hatalı kişinin zorunlu sandığı şey, yani hareketler farklı olduğu için orada edimsel olarak bir “an”ın bulunmasının zorunlu olduğu sonucu, zorunlu değildir. Bu, yok oluşun sonu ve oluşun başlangıcı olan “an”da; ya da önceki oluşun sonu ve sonraki oluşun başlangıcı olan “an”da açıklığa kavuşur. Çünkü orada edimsel olarak bir “an”ın bulunmadığı açıktır. Nasıl olmasın? Oluş hareketi, nitelik hareketinin ardından gelir; nitelikler arasındaki “an” edimsel olarak yoktur. İlk nitelik önceki oluşun sonu, ikincisi ise sonraki oluşun başlangıcıdır. Bu çok açıktır.