HaEmunot veHaDeot · [Treatise V] Merit and Demerit, Chapter 7
1
וכיון שהשלמתי ביאורי העשרה ההם אשר הקדמתי שמותם, אומר עתה באדם השוה. והוא אשר שעוד עונותיו כשעור זכיותיו, האדם הזה אם ימצא מרוחם, ונחשב עם הצדיקים. והוא שהרחמים הנזכרים לבורא יתברך ויתעלה, מפני שאי אפשר שיחולו עליו ויבואו בו, מפני שאין בו מקרה כאשר הקדמנו, ראוי שיהיה מושב אל הנבראי', והיו משמות הפעל. ויעלה בידינו מהם שלשה ענינים האחד קבול התשובה, כאשר אמר (ישעי' כ"ה ז') וישב אל י"י וירחמהו. ושמוע תפלת מי שהוא בצרה, כמו שאמר (חבקוק ג' ב') ברגז רחם תזכור. והשגת השוה בצדיקים, כמו שאמר (תהלים קט"ז ה') חנון י"י וצדיק ואלהינו מרחם. ואמרו רבותינו ורב חסד מטה כלפי חסד, שאם היתה שקולה מכרעת, ועל כן לא יהיו בני אדם בעת הגמול כי אם שתי כתות, אין בהם שלישית אלא צדיקים ורשעים בלבד כאשר אמר (מלאכי ג' י"ח) ושבתם וראיתם בין צדיק לרשע:
Daha önce adlarını andığım o on kişinin açıklamasını tamamladıktan sonra, şimdi orta durumdaki insan hakkında konuşacağım. Bu, suçları hak edişleri kadar olan kişidir. Böyle bir kişi merhamete uğrarsa, doğrularla birlikte sayılır. Çünkü kutsanmış ve yüce Yaratıcı hakkında anılan merhametlerin O’na yerleşmesi ve O’nda meydana gelmesi mümkün değildir; zira daha önce belirttiğimiz gibi O’nda öze ait olmayan, sonradan ilişen bir nitelik yoktur. Bu yüzden bunların yaratılmışlara döndürülmesi gerekir; bunlar fiil adlarındandır. Bunlardan elimizde üç anlam çıkar. Birincisi, teşuvanın kabul edilmesidir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’e dönsün, O ona merhamet eder” (Yeşayahu 55:7). İkincisi, darlık içindeki kişinin duasını işitmektir. Nitekim şöyle denmiştir: “Öfke içinde merhameti hatırla” (Habakuk 3:2). Üçüncüsü, denk durumda olanın doğrulara katılmasıdır. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem lütufkardır ve doğrudur; Tanrımız merhamet eder” (Tehilim 116:5). Rabbilerimiz “bol iyilik, dengeyi iyilik tarafına eğdirir” demişlerdir; eğer terazi denk ise, onu iyilik tarafına ağır bastırır. Bu yüzden karşılık zamanında insanlar yalnız iki topluluk olur; aralarında üçüncü bir topluluk yoktur, yalnızca doğrular ve kötüler vardır. Nitekim şöyle denmiştir: “Dönecek ve doğru ile kötü arasındaki farkı göreceksiniz” (Malakhi 3:18).
2
ואני רואה לשום במאמר זה הדברים האלה, ואומר כי העבודה מן החשובים יותר חשובה כמו שאמר (תהילים ל"ג א') רננו צדיקים ביי'. והחטא מהם יותר גדול, כמו שאמר (ירמי' כ"ג י"א) כי גם נביא גם כהן חנפו. והעבודה במקום הנבחר המיוחד, יותר חשובה, כאשר אמר (יחזקאל כ' מ') כי בהר קדשי בהר מרום ישראל שם יעבדוני כל בית ישראל. והחטיא במקום הנבחר יותר גדול, כמו שאמר (ירמי' כ"ג י"א) גם בביתי מצאתי רעתם נאם י"י. והפרישות בבחרות יותר חשובה, כמו שאמר (עמוס ב' י"א) ואקים מבניכם לנביאים ומבחוריכם לנזירים. וההפקר בזקן יותר מגונה, שאמר (הושע ז' ט') גם שיבה זרקה בו והוא לא ידע. וההאמנ' ברש יותר גדולה, כמו שאמר (משלי י"ט א') טוב רש הולך בתומו מעקש דרכים. והעשק מן העשיר יותר גדול, כמ"ש (שמואל, ב' י"ב א-ו) ויקח את כבשת האיש הרש ושאר הענין. יעזור האויב יותר גדול, כמ"ש (שמואל א' כ"ד כ') וכי ימצא איש את אויבו ושלחו בדרך טובה. וההזקה לאוהב יותר קשה, כמ"ש (תהלים נ"ה כ"א) שלח ידיו בשלומיו חלל בריתו. והענוה מהגדול יותר גדולה, כמ"ש (במדבר י"ב ג') והאיש משה ענו מאד מכל האדם והגאוה מן השפל יותר קשה, כמ"ש (משלי ל' י"ד) לאכול עניים מארץ ואביונים מבני אדם. והזקת החכם ומי שמועיל לבני אדם יותר קשה, כמ"ש (עמוס ה' י"ב) כי ידעתי רבים פשעיכם ועצומים חטאתיכם צוררי צדיק לוקחי כפר. ורוב העשוקים יותר קשה, כי עושק אלף איש באלף זוז יותר קשה משיעשק בהם חמש מאות איש, כמ"ש (איוב ל"ה ט') מרוב עשוקים יזעיקו ישועו מזרוע רבים. והחטא ביום הנכבד יותר קשה, כמ"ש (ישעי' נ"ח ד') הן ביום צמכם תמצאו חפץ. והצדקה מן העני יותר חשובה, כמ"ש (משלי ט' ט"ז) טוב מעט ביראת י"י. והצום מן המעונג יותר חשוב, כמ"ש (יואל ב' ט"ז) יצא חתן מחדרו וכלה מחופתה. כאשר צונו להקדיש הבכורים והבכורים, וכהתפלל בבקר בזרוח השמש, כי אלה דברים יקרים אצלנו, כמ"ש (דברים י"ב י"א) וכל מבחר נדריכם אשר תדרו ליי':
Bu bölümde şu şeyleri de koymayı uygun görüyorum ve derim ki: Değerli kimselerin hizmeti daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğrular, HaŞem’de sevinçle söyleyin” (Tehilim 33:1). Onların günahı da daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü peygamber de kohen de kirlenmiştir” (Yirmeyahu 23:11). Seçilmiş ve özel yerde yapılan hizmet daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü kutsal dağımda, İsrael’in yüksek dağında, bütün İsrael evi Bana orada hizmet edecek” (Yehezkel 20:40). Seçilmiş yerde işlenen günah daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Evimin içinde de kötülüklerini buldum, HaŞem’in sözü” (Yirmeyahu 23:11).
Gençlikte perişut (kendini sınırlama) ve özdenetim daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Oğullarınızdan peygamberler, gençlerinizden nezirler çıkardım” (Amos 2:11). Yaşlılıkta başıboşluk ve kendini salma daha çirkindir. Nitekim şöyle denmiştir: “Saçına aklık da serpilmiş, fakat o bilmedi” (Hoşea 7:9). Yoksulda güvenilirlik daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Yolunda tam yürüyen yoksul, yolları eğri olandan iyidir” (Mişle 19:1). Zenginden gelen baskı ve haksızlık daha büyüktür. Nitekim “yoksul adamın kuzucuğunu aldı” ve devamındaki konu anlatılmıştır (Şemuel II 12:1–6). Düşmana yardım etmek daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Bir adam düşmanını bulur da onu iyi bir yolda gönderir mi?” (Şemuel I 24:20). Sevene zarar vermek daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Barış içinde olduğu kişilere ellerini uzattı; antlaşmasını bozdu” (Tehilim 55:21).
Büyük kişide alçakgönüllülük daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Moşe adamı, yeryüzündeki bütün insanlardan çok alçakgönüllüydü” (Bamidbar 12:3). Düşük konumdaki kişiden gelen kibir daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Yeryüzünden yoksulları, insanlar arasından düşkünleri yemek için” (Mişle 30:14). Bilgeye ve insanlara yarar sağlayan kişiye zarar vermek daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü başkaldırılarınızın çok, günahlarınızın güçlü olduğunu biliyorum; doğruya düşman olanlar, rüşvet alanlar...” (Amos 5:12). Ezilenlerin çokluğu daha ağırdır; çünkü bin kişiden bin zuz almak, beş yüz kişiden aynı miktarı almaktan daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Ezilenlerin çokluğundan feryat ettirirler; güçlülerin kolu yüzünden yardım isterler” (İyov 35:9).
Saygın günde işlenen günah daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “İşte oruç gününüzde kendi isteğinizi buluyorsunuz” (Yeşayahu 58:3). Yoksuldan gelen tsedaka daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem korkusuyla birlikte az olan, büyük hazineden iyidir” (Mişle 15:16). Nazlı ve rahat yaşamış kişiden gelen oruç daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Damat odasından, gelin hupa’sından çıksın” (Yoel 2:16). İlk ürünleri ve ilk doğanları kutsamamızın emredilmesi ve sabah güneş doğarken dua edilmesi de bunun gibidir; çünkü bunlar bizim yanımızda değerli şeylerdir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’e adayacağınız bütün adaklarınızın en seçkinleri” (Devarim 12:11).
וכיון שהשלמתי ביאורי העשרה ההם אשר הקדמתי שמותם, אומר עתה באדם השוה. והוא אשר שעוד עונותיו כשעור זכיותיו, האדם הזה אם ימצא מרוחם, ונחשב עם הצדיקים. והוא שהרחמים הנזכרים לבורא יתברך ויתעלה, מפני שאי אפשר שיחולו עליו ויבואו בו, מפני שאין בו מקרה כאשר הקדמנו, ראוי שיהיה מושב אל הנבראי', והיו משמות הפעל. ויעלה בידינו מהם שלשה ענינים האחד קבול התשובה, כאשר אמר (ישעי' כ"ה ז') וישב אל י"י וירחמהו. ושמוע תפלת מי שהוא בצרה, כמו שאמר (חבקוק ג' ב') ברגז רחם תזכור. והשגת השוה בצדיקים, כמו שאמר (תהלים קט"ז ה') חנון י"י וצדיק ואלהינו מרחם. ואמרו רבותינו ורב חסד מטה כלפי חסד, שאם היתה שקולה מכרעת, ועל כן לא יהיו בני אדם בעת הגמול כי אם שתי כתות, אין בהם שלישית אלא צדיקים ורשעים בלבד כאשר אמר (מלאכי ג' י"ח) ושבתם וראיתם בין צדיק לרשע:
Daha önce adlarını andığım o on kişinin açıklamasını tamamladıktan sonra, şimdi orta durumdaki insan hakkında konuşacağım. Bu, suçları hak edişleri kadar olan kişidir. Böyle bir kişi merhamete uğrarsa, doğrularla birlikte sayılır. Çünkü kutsanmış ve yüce Yaratıcı hakkında anılan merhametlerin O’na yerleşmesi ve O’nda meydana gelmesi mümkün değildir; zira daha önce belirttiğimiz gibi O’nda öze ait olmayan, sonradan ilişen bir nitelik yoktur. Bu yüzden bunların yaratılmışlara döndürülmesi gerekir; bunlar fiil adlarındandır. Bunlardan elimizde üç anlam çıkar. Birincisi, teşuvanın kabul edilmesidir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’e dönsün, O ona merhamet eder” (Yeşayahu 55:7). İkincisi, darlık içindeki kişinin duasını işitmektir. Nitekim şöyle denmiştir: “Öfke içinde merhameti hatırla” (Habakuk 3:2). Üçüncüsü, denk durumda olanın doğrulara katılmasıdır. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem lütufkardır ve doğrudur; Tanrımız merhamet eder” (Tehilim 116:5). Rabbilerimiz “bol iyilik, dengeyi iyilik tarafına eğdirir” demişlerdir; eğer terazi denk ise, onu iyilik tarafına ağır bastırır. Bu yüzden karşılık zamanında insanlar yalnız iki topluluk olur; aralarında üçüncü bir topluluk yoktur, yalnızca doğrular ve kötüler vardır. Nitekim şöyle denmiştir: “Dönecek ve doğru ile kötü arasındaki farkı göreceksiniz” (Malakhi 3:18).
ואני רואה לשום במאמר זה הדברים האלה, ואומר כי העבודה מן החשובים יותר חשובה כמו שאמר (תהילים ל"ג א') רננו צדיקים ביי'. והחטא מהם יותר גדול, כמו שאמר (ירמי' כ"ג י"א) כי גם נביא גם כהן חנפו. והעבודה במקום הנבחר המיוחד, יותר חשובה, כאשר אמר (יחזקאל כ' מ') כי בהר קדשי בהר מרום ישראל שם יעבדוני כל בית ישראל. והחטיא במקום הנבחר יותר גדול, כמו שאמר (ירמי' כ"ג י"א) גם בביתי מצאתי רעתם נאם י"י. והפרישות בבחרות יותר חשובה, כמו שאמר (עמוס ב' י"א) ואקים מבניכם לנביאים ומבחוריכם לנזירים. וההפקר בזקן יותר מגונה, שאמר (הושע ז' ט') גם שיבה זרקה בו והוא לא ידע. וההאמנ' ברש יותר גדולה, כמו שאמר (משלי י"ט א') טוב רש הולך בתומו מעקש דרכים. והעשק מן העשיר יותר גדול, כמ"ש (שמואל, ב' י"ב א-ו) ויקח את כבשת האיש הרש ושאר הענין. יעזור האויב יותר גדול, כמ"ש (שמואל א' כ"ד כ') וכי ימצא איש את אויבו ושלחו בדרך טובה. וההזקה לאוהב יותר קשה, כמ"ש (תהלים נ"ה כ"א) שלח ידיו בשלומיו חלל בריתו. והענוה מהגדול יותר גדולה, כמ"ש (במדבר י"ב ג') והאיש משה ענו מאד מכל האדם והגאוה מן השפל יותר קשה, כמ"ש (משלי ל' י"ד) לאכול עניים מארץ ואביונים מבני אדם. והזקת החכם ומי שמועיל לבני אדם יותר קשה, כמ"ש (עמוס ה' י"ב) כי ידעתי רבים פשעיכם ועצומים חטאתיכם צוררי צדיק לוקחי כפר. ורוב העשוקים יותר קשה, כי עושק אלף איש באלף זוז יותר קשה משיעשק בהם חמש מאות איש, כמ"ש (איוב ל"ה ט') מרוב עשוקים יזעיקו ישועו מזרוע רבים. והחטא ביום הנכבד יותר קשה, כמ"ש (ישעי' נ"ח ד') הן ביום צמכם תמצאו חפץ. והצדקה מן העני יותר חשובה, כמ"ש (משלי ט' ט"ז) טוב מעט ביראת י"י. והצום מן המעונג יותר חשוב, כמ"ש (יואל ב' ט"ז) יצא חתן מחדרו וכלה מחופתה. כאשר צונו להקדיש הבכורים והבכורים, וכהתפלל בבקר בזרוח השמש, כי אלה דברים יקרים אצלנו, כמ"ש (דברים י"ב י"א) וכל מבחר נדריכם אשר תדרו ליי':
Bu bölümde şu şeyleri de koymayı uygun görüyorum ve derim ki: Değerli kimselerin hizmeti daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğrular, HaŞem’de sevinçle söyleyin” (Tehilim 33:1). Onların günahı da daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü peygamber de kohen de kirlenmiştir” (Yirmeyahu 23:11). Seçilmiş ve özel yerde yapılan hizmet daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü kutsal dağımda, İsrael’in yüksek dağında, bütün İsrael evi Bana orada hizmet edecek” (Yehezkel 20:40). Seçilmiş yerde işlenen günah daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Evimin içinde de kötülüklerini buldum, HaŞem’in sözü” (Yirmeyahu 23:11). Gençlikte perişut (kendini sınırlama) ve özdenetim daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Oğullarınızdan peygamberler, gençlerinizden nezirler çıkardım” (Amos 2:11). Yaşlılıkta başıboşluk ve kendini salma daha çirkindir. Nitekim şöyle denmiştir: “Saçına aklık da serpilmiş, fakat o bilmedi” (Hoşea 7:9). Yoksulda güvenilirlik daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Yolunda tam yürüyen yoksul, yolları eğri olandan iyidir” (Mişle 19:1). Zenginden gelen baskı ve haksızlık daha büyüktür. Nitekim “yoksul adamın kuzucuğunu aldı” ve devamındaki konu anlatılmıştır (Şemuel II 12:1–6). Düşmana yardım etmek daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Bir adam düşmanını bulur da onu iyi bir yolda gönderir mi?” (Şemuel I 24:20). Sevene zarar vermek daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Barış içinde olduğu kişilere ellerini uzattı; antlaşmasını bozdu” (Tehilim 55:21). Büyük kişide alçakgönüllülük daha büyüktür. Nitekim şöyle denmiştir: “Moşe adamı, yeryüzündeki bütün insanlardan çok alçakgönüllüydü” (Bamidbar 12:3). Düşük konumdaki kişiden gelen kibir daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Yeryüzünden yoksulları, insanlar arasından düşkünleri yemek için” (Mişle 30:14). Bilgeye ve insanlara yarar sağlayan kişiye zarar vermek daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Çünkü başkaldırılarınızın çok, günahlarınızın güçlü olduğunu biliyorum; doğruya düşman olanlar, rüşvet alanlar...” (Amos 5:12). Ezilenlerin çokluğu daha ağırdır; çünkü bin kişiden bin zuz almak, beş yüz kişiden aynı miktarı almaktan daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Ezilenlerin çokluğundan feryat ettirirler; güçlülerin kolu yüzünden yardım isterler” (İyov 35:9). Saygın günde işlenen günah daha ağırdır. Nitekim şöyle denmiştir: “İşte oruç gününüzde kendi isteğinizi buluyorsunuz” (Yeşayahu 58:3). Yoksuldan gelen tsedaka daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem korkusuyla birlikte az olan, büyük hazineden iyidir” (Mişle 15:16). Nazlı ve rahat yaşamış kişiden gelen oruç daha değerlidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Damat odasından, gelin hupa’sından çıksın” (Yoel 2:16). İlk ürünleri ve ilk doğanları kutsamamızın emredilmesi ve sabah güneş doğarken dua edilmesi de bunun gibidir; çünkü bunlar bizim yanımızda değerli şeylerdir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’e adayacağınız bütün adaklarınızın en seçkinleri” (Devarim 12:11).