מאמר החמישי; זכיות וחובות 6

וכיון שבארתי המאמר הזה, אחבר אליו שאר הדברים אשר לא תקובל עמהם התפלה, ואומר כי הם שבעה. תחלתם, כשיתפלל אדם אחר שנגזר דין עליו בדבר, כאשר ידעת מענין משה רבינו. ע"ה, (דברים ג' כ"ג) ואתחנן אל י"י, וענה אותו (שם כ"ו) רב לך אל תוסף דבר אלי עוד בדבר הזה. והשני התפלה מבלי כוונת הלב, וכמו שאמר (תהלים ע"ח לה-לז) ויזכרו כי אלהים צורם וגו' ויפתוהו בפיהם וגו' ולבם לא נכון עמו וגו'. והשלישי מי שאינו רוצה לשמוע דברי תורה, כמו שאמר (משלי כ"ח ט') אוטם אזנו משמוע תורה גם תפלתו תועבה. והרביעי מי שמתעלם מזעקת העני, כמו שאמר (שם כ"א י"ג) אטם אזנו מזעקת דל גם הוא יקרא ולא יענה. והחמישי מי שמתיר לעצמו ממון שאסור לו, כמו שאמר (מיכה ג' ג' ד') ואשר אכלו שאר עמי ועורם מעליהם הפשיטו וגו' אז יצעקו אל י"י ולא יענה אותם. והששי כשהוא מתפלל בלא טהרה, כמו שאמר (ישעי' א' ט"ו ט"ז) גם כי תרבו תפלה אינני שומע ידיכם דמים מלאו רחצו הזכו וגו'. והשביעי מי שרבו עונותיו ואיננו מתפלל בתשובה, כמו שאמר (זכרי' ז' י"ג) קראתי ולא שמעו כן יקראו ולא אשמע. וצריך שאבאר במקום הזה, שכל העונות ימחלו עם התשובה, חוץ משלשה, המתעה עם בדעת רע שמראה להם, או בהוראה רעה שמורה להם, כי לא יתכן לו להשיב את מה שעשה, ובו אמר (משלי כ"ח ט') משגה ישרים בדרך רע בשחותו הוא יפול ותמימים ינחלו טוב. ומי שהוציא שם רע על חבירו. כי אי אפשר לו להשיבו, ובו אומר פן יחסדך שומע ודבתך לא תשוב (שם כ"ה י'). ומי שיש בידו גזלה ואיננו משיבה אל בעלה, כמ"ש (ויקרא ה' כ"ג) והיה כי יחטא ואשם והשיב את הגזלה אשר גזל. ואמר (יחזקאל ל"ג ט"ו) חבול ישיב רשע גזלה ישלם בהקות החיים הלך. ואם ימות הנגזל ישיב ליורשיו, כמ"ש (שם ויקרא ה' כ"ד) לאשר הוא לו יתננו ביום אשמתו. ואם לא ידענו, יפקירנה ותהיה הפקר:

Bu konuyu açıkladıktan sonra, duanın kendileriyle birlikte kabul edilmeyeceği diğer şeyleri buna ekleyeceğim ve derim ki bunlar yedidir. Birincisi, kişi hakkında bir konuda hüküm kesinleştikten sonra dua etmesidir. Moşe Rabbenu’nun durumu hakkında bildiğin gibi: “HaŞem’e yalvardım” (Devarim 3:23) dedi; O da ona “Yeter sana; bu konuda Benimle bir daha konuşma” (Devarim 3:26) diye cevap verdi. İkincisi, yürek yönelişi olmadan yapılan duadır. Nitekim şöyle denmiştir: “Tanrı’nın kayaları olduğunu hatırladılar...” “Ağızlarıyla O’nu kandırdılar...” “Yürekleri O’nunla doğru değildi...” (Tehilim 78:35–37). Üçüncüsü, Tora sözlerini işitmek istemeyen kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Kulağını Tora işitmekten kapatanın duası da iğrençtir” (Mişle 28:9). Dördüncüsü, yoksulun feryadından yüz çeviren kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Kulağını yoksulun feryadından kapatan kişi, kendisi de çağırır ve cevaplanmaz” (Mişle 21:13). Beşincisi, kendisine yasak olan malı kendisine izinli sayan kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Halkımın etini yiyenler, derilerini üzerlerinden soyanlar...” ardından “O zaman HaŞem’e feryat edecekler, fakat O onlara cevap vermeyecek” (Mikha 3:3–4). Altıncısı, temiz olmadan dua eden kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Duanızı çoğaltsanız da işitmem; elleriniz kanla dolu. Yıkanın, arının...” (Yeşayahu 1:15–16). Yedincisi, suçları çoğalmış olduğu halde teşuva ile dua etmeyen kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Ben çağırdım, onlar dinlemedi; onlar da çağıracaklar, Ben işitmeyeceğim” (Zeharya 7:13). Burada şunu açıklamam gerekir: Teşuva ile bütün günahlar bağışlanır; üçü dışında. Birincisi, halka kötü bir görüş göstererek veya onlara kötü bir hüküm öğreterek onları saptıran kişidir; çünkü yaptığı şeyi geri çevirmesi mümkün değildir. Onun hakkında şöyle denmiştir: “Dürüstleri kötü yolda saptıran kişi kendi çukuruna düşer; tam olanlar iyiyi miras alır” (Mişle 28:10). İkincisi, arkadaşı hakkında kötü ad çıkaran kişidir; çünkü onu geri döndürmesi mümkün değildir. Onun hakkında şöyle denmiştir: “İşiten seni utandırmasın ve kötü sözün geri dönmez” (Mişle 25:10). Üçüncüsü, elinde gasp edilmiş şey bulunduğu halde onu sahibine geri vermeyen kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Günah işleyip suçlu olduğunda, gasp ettiği gaspı geri verecek” (Vayikra 5:23). Yine şöyle denmiştir: “Kötü kişi rehini geri verir, gaspı öder, yaşam yasalarında yürürse...” (Yehezkel 33:15). Eğer gasp edilen kişi ölürse, bunu mirasçılarına geri verir. Nitekim şöyle denmiştir: “Kime aitse, suçlu olduğu gün ona verecek” (Vayikra 5:24). Eğer onu tanımıyorsak, şeyi sahipsiz bırakır; o da sahipsiz olur.

ואבאר עוד מה שיעדתי לבאר מן העונות, אשר אי אפשר שלא יענש עליהם בעולם הזה, אעפ"י שעשה תשובה, ואומר שהם ארבעה. תחלתם שבועת שוא, אמר בה (שמות כ' ז') כי לא ינקה י"י את אשר ישא שמו לשוא. והשני שפיכות דם נקי, אמר בו (יואל ד' כ"א) ונקיתי דמם לא נקיתי. והשלישי הבא על אשת איש, אמר בו (משלי ו' כ"ט) כן הבא אל אשת רעהו לא ינקה כל הנוגע בה. והרביעית עדות שקר, אמר בה (שם י"ט ה') עד שקרים לא ינק ויפיח כזבים לא ימלט. ויתחבר אליהם מי שנחתם עליו גזר דין כמו, רב לך, (דברים ג' כ"ו) כאשר בארנו. והתשובה עם אלה החמשה מקובלת, אלא שאיננו נמלט מרע שתבא עליו בעולם הזה עליהם. ומי שהרע לחברו שלא בממון, אבל בגדוף או בהכאה, הדבר תלוי במחילתו. ואם ימחל לו, יסור ענשו, כמו שאמר (בראשית נ' י"ז כה תאמרו ליוסף אנא שא נא פשע אחיך וגו'. וצריך שישאל ג' פעמים', כמו שאמר, (שם) אנא שא נא. ואם ימות המגודף או המוכה, יאמר במעמד עשרה אנשים, חטאתי לפלני ג' פעמי', כי אם היה חי וישאל ממנו כן, ולא היה עונהו היה נמחל לו. ואבאר עוד הזכיות אשר אי אפשר שלא יבא עליהם גמול בעולם הזה, אפילו אם יכפור אדם. ואומר שהם שלשה, כבוד אב ואם, כמו שאמר (שמות כ' ב') כבד את אביך ואת אמך למען יאריכון ימיך. והרחמים על בעלי חיים, כמו שאמר (דברים כ"ב ז ') שלח תשלח את האם ואת הבנים תקח לך למען ייטב לך והארכת ימים. ושיהיה משאו ומתנו באמונה, כמו שאמר (שם כ"ה ט"ו) אבן שלמה וצדק יהיה לך. ויתחבר אל זה היעידה בטובה כשתהיה בגזר דין, כמו שאמר ליהוא (מ"ב ט"ו י"ב) בני רבעים ישבו לך על כסא ישראל בגזר דין. וחטא הוא ובניו, ולא היה אפשר שלא להשלימם מה שיעדו בו. ואל יחשוב חושב שאמרו והיה בך חטא בקצת העונות, שאי אפשר מבלי ענש בעולם הזה, כי המאמר הזה איננו כי אם בשלשה דברים, באחור הנדרים והם לאלהים, יתכן למחול התאחרם, ובהמנע מהלוות לעני, והוא נמחל עם התשובה, והארכת שכר שכיר והוא נכנס בשער הגזלות:

Ayrıca açıklamayı vaat ettiğim günahları, yani kişi teşuva etmiş olsa bile bu dünyada cezasız kalması mümkün olmayan günahları da açıklayacağım. Derim ki bunlar dörttür. Birincisi boş yere yemin etmektir. Onun hakkında şöyle denmiştir: “HaŞem, adını boş yere taşıyanı temiz bırakmayacaktır” (Şemot 20:7). İkincisi masum kan dökmektir. Onun hakkında şöyle denmiştir: “Kanlarını temizleyeceğim; temiz bırakmadığım kanlarını...” (Yoel 4:21). Üçüncüsü, evli bir kadınla birlikte olan kişidir. Onun hakkında şöyle denmiştir: “Arkadaşının karısına gelen de böyledir; ona dokunan hiç kimse temiz kalmayacaktır” (Mişle 6:29). Dördüncüsü yalancı tanıklıktır. Onun hakkında şöyle denmiştir: “Yalan tanık temiz kalmaz; yalanlar üfleyen kurtulmaz” (Mişle 19:5). Bunlara, hakkında hüküm kesinleşmiş kişi de eklenir; daha önce açıkladığımız gibi “Yeter sana” (Devarim 3:26) örneğinde olduğu gibi. Bu beş şeyde teşuva kabul edilir; fakat kişi bunlar sebebiyle bu dünyada başına gelecek kötülükten kurtulmaz. Arkadaşına mal konusunda değil, sövme veya vurma yoluyla kötülük yapan kişiye gelince, durum arkadaşının bağışlamasına bağlıdır. Eğer onu bağışlarsa cezası kalkar. Nitekim şöyle denmiştir: “Yosef’e şöyle deyin: Lütfen kardeşlerinin suçunu bağışla...” (Bereşit 50:17). Üç kez istemesi gerekir; çünkü orada “lütfen bağışla” denmiştir. Sövülen veya vurulan kişi ölürse, on kişinin huzurunda üç kez “Filana karşı günah işledim” der. Çünkü o kişi hayatta olsaydı ve ondan böyle isteseydi, o da cevap vermeseydi, kendisi bağışlanmış olurdu. Ayrıca, insan inkarcı olsa bile bu dünyada karşılığı gelmemesi mümkün olmayan hak edişleri de açıklayacağım. Derim ki bunlar üçtür: Anne ve babaya saygı; nitekim şöyle denmiştir: “Babana ve annene saygı göster ki günlerin uzasın” (Şemot 20:12). Canlılara merhamet; nitekim şöyle denmiştir: “Anneyi mutlaka salacaksın, yavruları ise kendine alacaksın; böylece sana iyi olur ve günlerin uzar” (Devarim 22:7). Alışverişini güvenilirlikle yapmak; nitekim şöyle denmiştir: “Tam ve doğru taşın olacak” (Devarim 25:15). Buna, iyi bir şeyin hüküm olarak vaat edilmesi de eklenir. Nitekim Yehu’ya hüküm olarak şöyle denmiştir: “Dördüncü kuşağa kadar oğulların İsrael tahtında oturacak” (Melahim II 15:12). O ve oğulları günah işlemiş olsa da, O’nun vaat ettiği şeyi onlara tamamlamaması mümkün değildi. Kimse “Sende günah olur” ifadesinin bazı günahlar hakkında bu dünyada cezasız kalmanın imkansız olduğunu gösterdiğini sanmasın. Çünkü bu ifade yalnızca üç şey hakkındadır: adakların geciktirilmesi; bunlar Tanrı’ya aittir ve geciktirilmeleri bağışlanabilir. Yoksula borç vermekten kaçınmak; bu teşuva ile bağışlanır. İşçinin ücretini geciktirmek; bu ise gasp kapısına girer.

ואבאר עוד שיש לתשובה חמש מעלות כל מעלה קודמת מהם גדולה מהמתאחרת. הראשונה שישוב האדם בשנים אשר חטא בהם, ובעיר ההיא אשר חטא בה, ושיהיו ענינו חטאיו מצויים לו, ובזה הוא אומר (יחזקאל י"ח ל"א) השליכו מעליכם את כל פשעיכם אשר פשעתם בם ועשו לכם לב חדש ורוח חדשה. והשנית שיעברו השנים ההם ויצא מן העיר ההיא ויסורו ממנו עניני חטאיו, ובו אומר (ישעי' ל"א ו') שובו לאשר העמיקו סרה בני ישראל. והשלישית שלא ישוב עד שיפחידוהו ברעד שתבא עליו, כמו שאמר לאנשי ננוה (יונה ג' ד') עוד ארבעים יום וננוה נהפכת. והרביעית מי שלא שב עד שבאה עליו קצת הרעה אשר הפחידוהו בה, כמו שאמר (ד"ה ב' ל' ו') בני ישראל שובו אל י"י אלהי אברהם יצחק וישראל וישב אל הפלטה. והחמישית אם ישוב שעת צאת נפשו, הוא גם כן נקרא שב, כאשר אמר (איוב ל"ג כ"ד-כ"ז) ותקרב לשחת נפשו וחיתו לממיתים וגו', יעתר אל אלוה וירצהו וירא פניו בתרועה. ועל כן מנהגנו לאמר לחולה קרוב לפני מותו, אמור, חטאתי ועויתי ופשעתי, תהא מיתתי כפרה לכל עונותי:

Ayrıca teşuvanın beş derecesi olduğunu açıklayacağım; bunlardan önce gelen her derece, sonra gelenden daha büyüktür. Birincisi, insanın günah işlediği yıllarda, günah işlediği o şehirde, günahına ait durumlar hala onun için mevcutken dönmesidir. Bunun hakkında şöyle denmiştir: “İşlediğiniz bütün başkaldırılarınızı üzerinizden atın; kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh yapın” (Yehezkel 18:31). İkincisi, o yılların geçmesi, onun o şehirden çıkması ve günahına ait durumların ondan uzaklaşmasıdır. Bunun hakkında şöyle denmiştir: “Derin sapmaya daldığınız Kişi’ye dönün, ey İsrael oğulları” (Yeşayahu 31:6). Üçüncüsü, üzerine gelecek sarsıcı bir korkuyla korkutuluncaya kadar dönmemesidir. Ninve halkına söylendiği gibi: “Kırk gün daha, Ninve yıkılacak” (Yona 3:4). Dördüncüsü, kendisiyle korkutulduğu kötülüğün bir kısmı başına gelinceye kadar dönmeyen kişidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Ey İsrael oğulları, Avraam’ın, Yitshak’ın ve İsrael’in Tanrısı HaŞem’e dönün; O da arta kalana döner” (Divre HaYamim II 30:6). Beşincisi, nefeşinin çıkış saatinde dönerse, o da teşuva eden diye adlandırılır. Nitekim şöyle denmiştir: “Nefeşi çukura, hayatı öldürücülere yaklaşır...” ve “Tanrı’ya yakarır, O da ondan hoşnut olur; yüzünü sevinçle görür” (İyov 33:22–26). Bu yüzden, ölümüne yakın hasta kişiye şöyle dememiz adettir: “De: Günah işledim, eğrildim, başkaldırdım; ölümüm bütün suçlarıma kefaret olsun.”