מאמר החמישי; זכיות וחובות 8

וכיון שזכרתי הענינים האלה, אני צריך לדבר בשער המחשבות, ואומר כי המחשבות שיעלו על לב בני אדם וידמו אותם, יש להם על זה גמול רב, כמ"ש (ישעיה נ"ה ז') יעזב רשע דרכו ואיש און מחשבותיו. ומי שיטה אליהם, ואחר כן יחשב במעשה ולא יעשהו, יש עליו אשמת ההסכמה, לא אשמת המעשה, כמ"ש (משלי ט"ו כ"ו) תועבת י"י מחשבות רע. ואין בכל הדברים מה שיענש האדם עליו ועל מחשבתו ועל מצפונו, חוץ מהכפירה בבורא, כי הוא דבר לא יגיע אדם אליו כי אם במחשבה בלבד, ובו נאמר (יחזקאל י"ד ה') למען תפוש את בית ישראל בלבם אשר נזורו מעלי בגלוליהם כלם. ואומר בסוברים הסוברים בפסוקים על ארבעה דרכים, מי שסובר להפיק בין פסוק ובין מה שיש בנראה, או בשכל, או מה שיש בכתוב אחר, או מה שיש בקבלה, וישלם לו זה יהיו לו עליו גמול, ובו אומר (משלי ב' ה') אם תבקשנה ככסף וכמטמונים תחפשנה אז תבין יראת י"י וגו'. ואם לא ישלם לו זה, אין לו גמול כי אם ענש. והסובר במצות והוליד ספק, הוא משיג את נביאי השקר, אשר נאמ' בהם (יחזקאל י"ג ג') אשר הולכי' אחר רוחם ולבלתי ראו. והסובר בעניני הבורא וחדש, הוא משיג את הכופרים, כאשר סוברים בפר' נעשה אדם בצלמנו, וחשבו כי מלאך ברא אדם וכל העולם. ובהם אמ' (תהלים קל"ט כ') אשר יומרוך למזימה נשוא לשוא עריך. ואומר, והדיין אשר מיסר ועונש מעצמו, אם כונתו שמירת התורה ותקנתה, יש לו גמול, וכמו שאמרו רבותינו ז"ל, בית דין מכין ועונשין שלא מן התורה, ולא לעבור על דברי תורה, אלא כדי לעשות סייג לתורה. ואם מכוין בזה לנטות או לבצוע, הוא מאבד את עצמו, כמ"ש (משלי י"ז כ"ו) גם ענוש לצדיק לא טוב. ואומר בעמי הארץ רוצה לומר אשר לא למדו, והם שואלים החכם אשר באנשי דורם והטוב שבם, ועושים על פיהו, תורתם שלמה כמ"ש (שם י' כ"א) שפתי צדיק ירעו רבים וגו'. ואם לא יעשו כן אין להם אמתלא, ובהם הוא אומר (שם ט"ו י"ב) לא יאהב לץ הוכח לו אל חכמים לא ילך. ואומר בעניים אשר ישיגם הקצור בתפלתם ועבודתם, כל מי שמקצר מהם בעבור המזון יש להם אמתלא. ומהם שיש למעלה ממנו הם נתבעים, כמ"ש (איוב ל"ו ט"ו) יחלץ עני בעניו ויגל בלחץ אזנם. ואומר בחולים שאין להם אמתלא במה שמעוולים בו את הדין בחלים, כמ"ש (הושע ז' י"ד) ולא זעקו אלי בלבם כי יילילו על משכבותם. ואומר בשכורים שאין להם אמתלא על מה שחוטאים בעת שכרותם, כי הדין, שכור מקחו מקח וממכרו ממכר, עבר עבירה שיש בה מיתה, ממיתין אותו, מלקות, מלקין אותו. ואומר בנגושים מישראל בידי גוים שאין להם אמתלא על קוצם, אבל יסבלו כמ"ש (איה ג' ל') יתן למכהו לחי ישבע בחרפה. ואומר בשונים בעבירות, כי תשובתם יותר קשה, כמ"ש (משלי כ"ו י"א) ככלב שב על קיאו כסיל שונה באולתו. ואמרו רבותינו האומר אחטא ואשוב אין מספיקין בידו לעשות תשובה. ואומר בסומכים על כפרת יום כפור, שלא יועיל להם בלי תשובה, וכמו שאמרו רבותינו זכרם לברכה יכול לכפר על השבים ועל שאינן שבים, תלמוד לומר אך בעשור, הא אינו מכפר אלא על השבים בלבד. ואומר במפסידי בני אדם, שתשובתם לא תשלם בהרגל, וכמו שאמר (ירמי' ב' ל"ג) מה תיטיבי דרכך לבקש אהבה לכן גם את הדעות למדת את דרכיך. ואומר במצדיקי בני אדם, כי חטאיהם לא ישלמו בהרגל, כמ"ש (איוב כ"ג י"א י"ד) באשורו אחזה רגלי דרכו שמרתי ולא אט מצות שפתיו ולא אמיש מחקי צפנתי אמרי פיו. ואני יודע כי אלו קבצתי הענינים הרבים, לא הייתי משלים מה שצריך אליו מהערת בני אדם על תורתם, אך אלה הכללים קרובים יהיו מועילים להם בעזר בורא:

Bu konuları andıktan sonra, düşünceler kapısından söz etmem gerekir. Derim ki insanların yüreğine yükselen ve zihinde tasarladıkları düşünceler hakkında onlar için büyük karşılık vardır. Nitekim şöyle denmiştir: “Kötü kişi yolunu, haksızlık adamı düşüncelerini terk etsin” (Yeşayahu 55:7). Bunlara yönelen, sonra fiili düşünmesine rağmen onu yapmayan kişi üzerinde fiilin suçu değil, karar verme suçluluğu vardır. Nitekim şöyle denmiştir: “Kötü düşünceler HaŞem için iğrençtir” (Mişle 15:26). Bütün konular içinde insanın hem kendisi hem düşüncesi hem de gizli iç niyeti sebebiyle cezalandırıldığı tek şey, Yaratıcı’yı inkardır; çünkü insan buna ancak düşünceyle ulaşır. Bunun hakkında şöyle denmiştir: “İsrael evini yüreklerinden yakalamak için; çünkü hepsi putlarıyla Benden uzaklaştı” (Yehezkel 14:5). Ayetler üzerinde düşünenler hakkında derim ki onlar dört yolla düşünürler: Bir ayet ile duyusal alemde bulunan şey arasında, veya akılda bulunan şey arasında, veya başka bir yazılı ayette bulunan şey arasında, veya gelenekte bulunan şey arasında uyum çıkarmaya çalışan kimse, bunu tamamlayabilirse onun için karşılık vardır. Onun hakkında şöyle denmiştir: “Onu gümüş gibi ararsan, gizli hazineler gibi araştırırsan, o zaman HaŞem korkusunu anlarsın...” (Mişle 2:4–5). Bunu tamamlayamazsa, onun için karşılık değil, ancak ceza vardır. Mitsvalar hakkında düşünüp şüphe doğuran kişi, hakkında “Kendi ruhlarının ardından giden ve hiçbir şey görmemiş olanlar” (Yehezkel 13:3) denilen sahte peygamberlere ulaşmış olur. Yaratıcı’nın konuları hakkında düşünüp yeni bir şey uyduran kişi ise inkarcılara ulaşmış olur; “İnsanı suretimizde yapalım” bölümünde düşünenlerin, bir meleğin insanı ve bütün alemi yarattığını sanmaları gibi. Onlar hakkında şöyle denmiştir: “Seni kötü niyetle anarlar; düşmanların boş yere yükselir” (Tehilim 139:20). Derim ki: Kendi içtihadıyla terbiye eden ve ceza veren yargıç, eğer niyeti Tora’yı korumak ve düzeltmek ise onun için karşılık vardır. Rabbilerimiz z”l’in dediği gibi: Bet din Tora’dan olmayan dayak ve cezaları uygular; bunu Tora sözlerini aşmak için değil, Tora’ya çit yapmak için yapar. Eğer bununla eğilmeyi, sapmayı veya kazanç elde etmeyi amaçlıyorsa, kendini yok eder. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğru kişiyi cezalandırmak da iyi değildir” (Mişle 17:26). Halktan sıradan kişiler hakkında derim ki, yani öğrenmemiş olanlar: Kendi kuşaklarının bilginlerinden ve onların en iyilerinden olan bilgeye sorar, onun ağzına göre davranırlarsa, Tora’ları tamdır. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğru kişinin dudakları çoklarını otlatır...” (Mişle 10:21). Böyle yapmazlarsa, onlar için mazeret yoktur. Onlar hakkında şöyle denmiştir: “Alaycı, kendisini uyaranı sevmez; bilgelere gitmez” (Mişle 15:12). Yoksullar hakkında derim ki: Dualarında ve hizmetlerinde eksiklik kendilerine ulaştığında, onlardan geçim sebebiyle eksik bırakan herkes için mazeret vardır. Fakat onlardan daha üst durumda olanlar sorguya çekilir. Nitekim şöyle denmiştir: “Yoksulu yoksulluğuyla kurtarır; baskıyla kulaklarını açar” (İyov 36:15). Hastalar hakkında derim ki: Hastalıkları içinde hükmü eğip bozduklarında mazeretleri yoktur. Nitekim şöyle denmiştir: “Yataklarında inledikleri halde yürekleriyle Bana feryat etmediler” (Hoşea 7:14). Sarhoşlar hakkında derim ki: Sarhoşlukları sırasında işledikleri günahlar için mazeretleri yoktur. Çünkü hüküm şudur: Sarhoşun alımı alımdır, satımı satımdır; ölüm cezası bulunan bir suç işlerse öldürülür, kırbaç cezası bulunan bir suç işlerse kırbaçlanır. İsrael’den, yabancıların eliyle baskı altında tutulanlar hakkında derim ki: Sıkıntılarından dolayı mazeretleri yoktur; tersine dayanmalıdırlar. Nitekim şöyle denmiştir: “Kendisine vurana yanağını versin; utanca doysun” (Eha 3:30). Günahlarda tekrar edenler hakkında derim ki: Onların teşuvası daha zordur. Nitekim şöyle denmiştir: “Köpeğin kusmuğuna dönmesi gibi, akılsız da akılsızlığını tekrar eder” (Mişle 26:11). Rabbilerimiz de şöyle demiştir: “Günah işleyeyim ve sonra teşuva edeyim” diyen kişiye teşuva yapma imkanı verilmez. Yom Kipur’un kefaretine dayananlar hakkında derim ki: Teşuva olmadan bunun onlara yararı olmaz. Rabbilerimiz z”l’in dediği gibi: “Dönenler ve dönmeyenler için kefaret eder” diyebilir miyim? Öğreti şöyle der: “Ancak onuncu günde.” Bundan, onun yalnızca dönenler için kefaret ettiği anlaşılır. İnsanları bozanlar hakkında derim ki: Onların teşuvası alışkanlıkla tamamlanmaz. Nitekim şöyle denmiştir: “Sevgi aramak için yolunu ne kadar iyi gösteriyorsun; bu yüzden yollarını kötü kadınlara da öğrettin” (Yirmeyahu 2:33). İnsanları doğru yola yöneltenler hakkında derim ki: Onların günahları alışkanlıkla tamamlanmaz. Nitekim şöyle denmiştir: “Adımlarım O’nun izini tuttu; yolunu korudum ve sapmadım. Dudaklarının buyruğundan ayrılmadım; ağzının sözlerini kendi payımdan çok sakladım” (İyov 23:11–12). Biliyorum ki bu çok sayıdaki konuları toplasaydım bile, insanların Tora’ları konusunda uyarılması için gerekeni tamamlayamazdım. Fakat bu genel ilkeler, Yaratıcı’nın yardımıyla, onlara yakın ve yararlı olacaktır.

נשלם המאמר החמישי מן הספר:

Kitabın beşinci bölümü tamamlandı.