וצריך שאזכור מה שדקדקתי בשער הזה ממה שהוצרך אליו:
Bu konuda ihtiyaç duyulan konulardan dikkatle incelediğim şeyleri şimdi anmam gerekir.
2
ואומר שחשבתי ואמרתי: איך תהיה הכונה מכל אשר בעולם על האדם, והנה אנחנו רואים גופו קטן ונבזה? והתישבתי בזה ומצאתי, שאף על פי שגופו קטן, נפשו רחבה מהשמים והארץ, כי מדעו כולל כל אשר בם, עד שהגיע לדעת מה שיש למעלה מהם אשר בו היא עמידתם; רוצה לומר: הבורא יתברך, וכמו שאמר (תהלים קל"ט י"ד) נפלאים מעשיך ונפשי יודעת מאד. וחשבתי בענין ימי חייו ואמרתי: למה לא יחיה תמיד? והתבאר לי שהבורא לא נתן לו החיים האלה הקצרים בעולם הזה, אשר הוא עולם הטרח, אך כאשר יסייעוהו יהיה לו החיים התמידים, כאשר אמר הכתוב (תהלים כ"א ה') חיים שאל ממך נתת לו וגומר. וכאשר אבאר בממאר התשיעי. וחשבתי איך היה עם מותר האדם, בנין גופו חלוש, מורכב מהדם והליחה ושתי המררות, ולמה לא היו חלקיו זכות מתמידות? והשיבותי המחשבה הזאת ואמרתי: אם נרצה זה, אנו רוצים שיברא כוכב או מלאך, כי גוף האדם הוא זה הנברא מאלה התערובות, והוא יותר זך מכל הדברים האלה הארציים, ומה שהיא יותר זך ממנו, הוא אחד מהשנים, אם מלאך, או כוכב. ומי שיחפץ לשום גוף האדם מחלקים, אינם חלקיו, הוא רוצה לבטלו, כמי שרצה שלא יהיו שמים, כי אם מעפר, ושלא תהיה ארץ כי אם מאש, שרצונו הבל ומה שאיננו חכמה. וכבר אמר (תהלים ק"ד כ"ד) מה רבו מעשיך י"י כלם בחכמה עשית וגומר. וחשבתי עוד בחליים הבאים עליו ואמרתי: הלואי נצל מהם, או נדחו מעליו. ומצאתים טובים לו; בעבור שישוב מחטאיו ויכנע לאלהיו ויתקנו עניניו, כמו שאמר (איוב ל"ג י"ט) והוכח במכאיב על משכבו. וחשבתי עוד במשול החום והקור, והרגשתו בארס זוחלי העפר, והחיות המזיקות. וידעתי כי הרגשתו בה מתקנתו, כי אם לא היה מרגיש בצער, לא היה מפחד מעונש אלהיו. כי כאשר אמר אליו: אני אצערך. לא היה יודע מה הוא הצער. ושמהו מרגיש בצערים האלה לבעבור יכירם ויהיו לו לדמיון, כמו שששאמר בחום הגדול (מלאכי ג' י"ט) כי הנה יום בא בוער כתנור. ואמר בדמות העונש בארס (דברים ל"ב ל"ג) חמת תנינים יינם. וחשבתי באלה הצרכים המורכבים בו, והתאוות אשר הרבה מהם לרע לו. והתבאר לי כי החכם לא הרכיבם בו, כי אם לשום כל אחת מהנה במקומה בשכל אשר חננו הלאהים. תאות המזון להעמיד הצורה, ותאות המשגל להעמיד תמורתו. ויתעסק בכל כפי שבאר לו והתירו. ואם הוא מתעסק בו מצד ההתר, יהיה משובח, ומתעסק בו מן האיסור, יהיה מגונה, כמו שאמר (משלי י"א כ"ג) תאות צדיקים אך טוב ותקות רשעים עברה, ואמר (תהילים י׳:ג׳ ג') כי הלל רשע על תאות נפשו. וחשבתי: איך יעותד לו הצער המכאיב וההתמדה באש. וראיתי כי לעמת זה הנעמות התמידית וההתמדה כגמול, ואם לא יהיו שניהם כן, לא יקוה תקוה גמורה, ולא יירא יראה גמורה, וכמו שאמר (דניאל י"ב ב') אלה לחיי הולם ואלה לחרפות לדראון עולם. וחשבתי שהוא קודם דזה צוה עליו בעולם הזה להמית אותו באפני ארבעה מיתות. והתבאר לי כי זה לתקנתו, ואיננה יוצאה חוץ לשכל כי השכל כשהוא רואה כי אדם האחד כשיפסד אחר מנתחיו, בחלי או בארס, שכריתתו תקנה בעבור הצלת שאר גופו, כן רואה מן המדברים, כי המית מי שנשחת מהם והשחית בארץ תקנה בעבור שינצל שאר המין, כמו שאמר (דברים י"ט כ') והנשארים ישמעו וייראו. ואחר אשר ספרתי אלה השבעה שערים משער הצדק בצווי האדם הזה, אומר, וכן כל מה שנדמה למאמין ממה שדומה להם, ראוי שיחשוב בו הטוב, כי בלי ספק ימצא לו פנים מן החכמה, כמו שאמר (תהלים כ"ה י') כל ארחות י"י חסד ואמת וגו':
Derim ki düşündüm ve şöyle dedim: Dünyada bulunan her şeyin amacının insan olması nasıl mümkün olur? Oysa biz onun bedenini küçük ve değersiz görüyoruz. Bu konu üzerinde durdum ve şunu gördüm: Bedeni küçük olsa da nefeşi göklerden ve yerden geniştir; çünkü bilgisi onlarda bulunan her şeyi kapsar, hatta onların üstünde olup onların ayakta durmasını sağlayan şeyi, yani kutsanmış Yaratan’ı bilmeye kadar ulaşır. Nitekim şöyle denmiştir: “İşlerin harikadır; nefeşim bunu çok iyi bilir” (Tehilim 139:14). Hayat günleri üzerinde düşündüm ve dedim ki: Neden sürekli yaşamıyor? Bana şu açık oldu: Yaratıcı ona bu kısa hayatı bu dünyada, yani zahmet dünyasında, yalnızca başlangıç olarak vermiştir; bu hayat ona yardım ettiğinde, onun için sürekli hayat olacaktır. Nitekim Kutsal Yazı şöyle demiştir: “Senden hayat istedi; ona verdin...” (Tehilim 21:5). Bunu dokuzuncu bölümde açıklayacağım. İnsanın üstünlüğüne rağmen beden yapısının neden zayıf olduğunu, kan, balgam ve iki safra türünden bileşik oluşunu; parçalarının neden sürekli saf ve ince unsurlardan yapılmadığını düşündüm. Bu düşünceye cevap verdim ve dedim ki: Bunu istersek, aslında bir yıldızın veya bir meleğin yaratılmasını istemiş oluruz. Çünkü insan bedeni bu karışımlardan yaratılmış olan bedendir; o, bu yersel şeylerin hepsinden daha saftır. Ondan daha saf olan ise iki şeyden biridir: ya melek ya da yıldız. İnsan bedenini kendi parçaları olmayan parçalardan kurmak isteyen kimse, onu ortadan kaldırmak istemiş olur. Bu, göklerin topraktan, yerin de ateşten olmasını isteyen kimse gibidir; onun isteği boş ve bilgelikten uzak bir istektir. Nitekim şöyle denmiştir: “İşlerin ne çoktur, HaŞem; hepsini bilgelikle yaptın...” (Tehilim 104:24). Ayrıca ona gelen hastalıkları düşündüm ve dedim ki: Keşke bunlardan kurtulsa ya da bunlar ondan uzaklaştırılsa. Fakat bunların onun için iyi olduğunu gördüm; çünkü hastalıklar sayesinde günahlarından döner, Tanrısı karşısında boyun eğer ve halleri düzelir. Nitekim şöyle denmiştir: “Yatağında ağrıyla terbiye edilir” (İyov 33:19). Yine sıcak ve soğuğun egemenliğini, yer sürüngenlerinin zehrini ve zarar veren hayvanları algılamasını düşündüm. Bildim ki bunları algılaması onu düzeltir; çünkü acıyı hissetmeseydi Tanrısı’nın cezasından korkmazdı. Çünkü O ona “Sana acı vereceğim” dediğinde, acının ne olduğunu bilmezdi. Bu yüzden onu bu acıları hisseder kıldı ki, onları tanısın ve bunlar onun için bir benzetme olsun. Nitekim büyük sıcaklık hakkında şöyle denmiştir: “İşte gün geliyor, fırın gibi yanıyor” (Malakhi 3:19). Zehirle ceza benzetmesi hakkında da şöyle denmiştir: “Şarapları ejderhaların zehridir” (Devarim 32:33). İnsanın içine yerleştirilmiş bu birleşik ihtiyaçları ve çoğu onun kötülüğüne dönebilen arzuları düşündüm. Bana açık oldu ki Bilge Olan bunları ona ancak Tanrı’nın kendisine lütfettiği akılla her birini kendi yerine koyması için yerleştirmiştir: besin arzusu suretin ayakta kalması için, cinsel birleşme arzusu ise onun yerine geçecek neslin ayakta kalması içindir. İnsan bunların her biriyle kendisine açıklanan ve izin verilen ölçüde meşgul olmalıdır. Eğer izin verilen yönden meşgul olursa övgüye değer olur; yasak yönden meşgul olursa yerilir. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğruların arzusu yalnızca iyidir; kötülerin umudu gazaptır” (Mişle 11:23). Yine şöyle denmiştir: “Kötü kişi nefeşinin arzusuyla övünür” (Tehilim 10:3). Düşündüm: Ona acı veren azap ve ateşte süreklilik nasıl hazırlanmıştır? Gördüm ki bunun karşısında ödül olarak sürekli nimet ve süreklilik vardır. Eğer ikisi de böyle olmasaydı, insan tam bir umut ummaz ve tam bir korku duymazdı. Nitekim şöyle denmiştir: “Bunlar ebedi hayata, bunlar ise utanca ve ebedi iğrençliğe” (Daniel 12:2). Ayrıca daha önce bu dünyada ona dört ölüm biçimiyle ölüm uygulanmasının emredilmesini düşündüm. Bana açık oldu ki bu onun düzeltilmesi içindir ve aklın dışına çıkmaz. Çünkü akıl, bir insanın organlarından biri hastalık ya da zehir sebebiyle bozulduğunda, bedeninin geri kalanını kurtarmak için onun kesilmesini bir düzeltme olarak görür. Aynı şekilde konuşan varlıklar arasında, onlardan bozulmuş ve yeryüzünde bozuculuk yapmış birinin öldürülmesini, türün geri kalanının kurtulması için bir düzeltme olarak görür. Nitekim şöyle denmiştir: “Geri kalanlar işitecek ve korkacak” (Devarim 19:20). Bu insanın emirle yükümlü kılınmasındaki adalet kapılarından bu yedi kapıyı anlattıktan sonra derim ki: İnanan kişiye bunlara benzeyen ne tür şeyler zor görünürse görünsün, onun hakkında iyiliği düşünmesi gerekir; çünkü hiç kuşkusuz onda bilgelikten bir yön bulacaktır. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’in bütün yolları, ahdini ve tanıklıklarını tutanlar için iyilik ve hakikattir” (Tehilim 25:10).
וצריך שאזכור מה שדקדקתי בשער הזה ממה שהוצרך אליו:
Bu konuda ihtiyaç duyulan konulardan dikkatle incelediğim şeyleri şimdi anmam gerekir.
ואומר שחשבתי ואמרתי: איך תהיה הכונה מכל אשר בעולם על האדם, והנה אנחנו רואים גופו קטן ונבזה? והתישבתי בזה ומצאתי, שאף על פי שגופו קטן, נפשו רחבה מהשמים והארץ, כי מדעו כולל כל אשר בם, עד שהגיע לדעת מה שיש למעלה מהם אשר בו היא עמידתם; רוצה לומר: הבורא יתברך, וכמו שאמר (תהלים קל"ט י"ד) נפלאים מעשיך ונפשי יודעת מאד. וחשבתי בענין ימי חייו ואמרתי: למה לא יחיה תמיד? והתבאר לי שהבורא לא נתן לו החיים האלה הקצרים בעולם הזה, אשר הוא עולם הטרח, אך כאשר יסייעוהו יהיה לו החיים התמידים, כאשר אמר הכתוב (תהלים כ"א ה') חיים שאל ממך נתת לו וגומר. וכאשר אבאר בממאר התשיעי. וחשבתי איך היה עם מותר האדם, בנין גופו חלוש, מורכב מהדם והליחה ושתי המררות, ולמה לא היו חלקיו זכות מתמידות? והשיבותי המחשבה הזאת ואמרתי: אם נרצה זה, אנו רוצים שיברא כוכב או מלאך, כי גוף האדם הוא זה הנברא מאלה התערובות, והוא יותר זך מכל הדברים האלה הארציים, ומה שהיא יותר זך ממנו, הוא אחד מהשנים, אם מלאך, או כוכב. ומי שיחפץ לשום גוף האדם מחלקים, אינם חלקיו, הוא רוצה לבטלו, כמי שרצה שלא יהיו שמים, כי אם מעפר, ושלא תהיה ארץ כי אם מאש, שרצונו הבל ומה שאיננו חכמה. וכבר אמר (תהלים ק"ד כ"ד) מה רבו מעשיך י"י כלם בחכמה עשית וגומר. וחשבתי עוד בחליים הבאים עליו ואמרתי: הלואי נצל מהם, או נדחו מעליו. ומצאתים טובים לו; בעבור שישוב מחטאיו ויכנע לאלהיו ויתקנו עניניו, כמו שאמר (איוב ל"ג י"ט) והוכח במכאיב על משכבו. וחשבתי עוד במשול החום והקור, והרגשתו בארס זוחלי העפר, והחיות המזיקות. וידעתי כי הרגשתו בה מתקנתו, כי אם לא היה מרגיש בצער, לא היה מפחד מעונש אלהיו. כי כאשר אמר אליו: אני אצערך. לא היה יודע מה הוא הצער. ושמהו מרגיש בצערים האלה לבעבור יכירם ויהיו לו לדמיון, כמו שששאמר בחום הגדול (מלאכי ג' י"ט) כי הנה יום בא בוער כתנור. ואמר בדמות העונש בארס (דברים ל"ב ל"ג) חמת תנינים יינם. וחשבתי באלה הצרכים המורכבים בו, והתאוות אשר הרבה מהם לרע לו. והתבאר לי כי החכם לא הרכיבם בו, כי אם לשום כל אחת מהנה במקומה בשכל אשר חננו הלאהים. תאות המזון להעמיד הצורה, ותאות המשגל להעמיד תמורתו. ויתעסק בכל כפי שבאר לו והתירו. ואם הוא מתעסק בו מצד ההתר, יהיה משובח, ומתעסק בו מן האיסור, יהיה מגונה, כמו שאמר (משלי י"א כ"ג) תאות צדיקים אך טוב ותקות רשעים עברה, ואמר (תהילים י׳:ג׳ ג') כי הלל רשע על תאות נפשו. וחשבתי: איך יעותד לו הצער המכאיב וההתמדה באש. וראיתי כי לעמת זה הנעמות התמידית וההתמדה כגמול, ואם לא יהיו שניהם כן, לא יקוה תקוה גמורה, ולא יירא יראה גמורה, וכמו שאמר (דניאל י"ב ב') אלה לחיי הולם ואלה לחרפות לדראון עולם. וחשבתי שהוא קודם דזה צוה עליו בעולם הזה להמית אותו באפני ארבעה מיתות. והתבאר לי כי זה לתקנתו, ואיננה יוצאה חוץ לשכל כי השכל כשהוא רואה כי אדם האחד כשיפסד אחר מנתחיו, בחלי או בארס, שכריתתו תקנה בעבור הצלת שאר גופו, כן רואה מן המדברים, כי המית מי שנשחת מהם והשחית בארץ תקנה בעבור שינצל שאר המין, כמו שאמר (דברים י"ט כ') והנשארים ישמעו וייראו. ואחר אשר ספרתי אלה השבעה שערים משער הצדק בצווי האדם הזה, אומר, וכן כל מה שנדמה למאמין ממה שדומה להם, ראוי שיחשוב בו הטוב, כי בלי ספק ימצא לו פנים מן החכמה, כמו שאמר (תהלים כ"ה י') כל ארחות י"י חסד ואמת וגו':
Derim ki düşündüm ve şöyle dedim: Dünyada bulunan her şeyin amacının insan olması nasıl mümkün olur? Oysa biz onun bedenini küçük ve değersiz görüyoruz. Bu konu üzerinde durdum ve şunu gördüm: Bedeni küçük olsa da nefeşi göklerden ve yerden geniştir; çünkü bilgisi onlarda bulunan her şeyi kapsar, hatta onların üstünde olup onların ayakta durmasını sağlayan şeyi, yani kutsanmış Yaratan’ı bilmeye kadar ulaşır. Nitekim şöyle denmiştir: “İşlerin harikadır; nefeşim bunu çok iyi bilir” (Tehilim 139:14). Hayat günleri üzerinde düşündüm ve dedim ki: Neden sürekli yaşamıyor? Bana şu açık oldu: Yaratıcı ona bu kısa hayatı bu dünyada, yani zahmet dünyasında, yalnızca başlangıç olarak vermiştir; bu hayat ona yardım ettiğinde, onun için sürekli hayat olacaktır. Nitekim Kutsal Yazı şöyle demiştir: “Senden hayat istedi; ona verdin...” (Tehilim 21:5). Bunu dokuzuncu bölümde açıklayacağım. İnsanın üstünlüğüne rağmen beden yapısının neden zayıf olduğunu, kan, balgam ve iki safra türünden bileşik oluşunu; parçalarının neden sürekli saf ve ince unsurlardan yapılmadığını düşündüm. Bu düşünceye cevap verdim ve dedim ki: Bunu istersek, aslında bir yıldızın veya bir meleğin yaratılmasını istemiş oluruz. Çünkü insan bedeni bu karışımlardan yaratılmış olan bedendir; o, bu yersel şeylerin hepsinden daha saftır. Ondan daha saf olan ise iki şeyden biridir: ya melek ya da yıldız. İnsan bedenini kendi parçaları olmayan parçalardan kurmak isteyen kimse, onu ortadan kaldırmak istemiş olur. Bu, göklerin topraktan, yerin de ateşten olmasını isteyen kimse gibidir; onun isteği boş ve bilgelikten uzak bir istektir. Nitekim şöyle denmiştir: “İşlerin ne çoktur, HaŞem; hepsini bilgelikle yaptın...” (Tehilim 104:24). Ayrıca ona gelen hastalıkları düşündüm ve dedim ki: Keşke bunlardan kurtulsa ya da bunlar ondan uzaklaştırılsa. Fakat bunların onun için iyi olduğunu gördüm; çünkü hastalıklar sayesinde günahlarından döner, Tanrısı karşısında boyun eğer ve halleri düzelir. Nitekim şöyle denmiştir: “Yatağında ağrıyla terbiye edilir” (İyov 33:19). Yine sıcak ve soğuğun egemenliğini, yer sürüngenlerinin zehrini ve zarar veren hayvanları algılamasını düşündüm. Bildim ki bunları algılaması onu düzeltir; çünkü acıyı hissetmeseydi Tanrısı’nın cezasından korkmazdı. Çünkü O ona “Sana acı vereceğim” dediğinde, acının ne olduğunu bilmezdi. Bu yüzden onu bu acıları hisseder kıldı ki, onları tanısın ve bunlar onun için bir benzetme olsun. Nitekim büyük sıcaklık hakkında şöyle denmiştir: “İşte gün geliyor, fırın gibi yanıyor” (Malakhi 3:19). Zehirle ceza benzetmesi hakkında da şöyle denmiştir: “Şarapları ejderhaların zehridir” (Devarim 32:33). İnsanın içine yerleştirilmiş bu birleşik ihtiyaçları ve çoğu onun kötülüğüne dönebilen arzuları düşündüm. Bana açık oldu ki Bilge Olan bunları ona ancak Tanrı’nın kendisine lütfettiği akılla her birini kendi yerine koyması için yerleştirmiştir: besin arzusu suretin ayakta kalması için, cinsel birleşme arzusu ise onun yerine geçecek neslin ayakta kalması içindir. İnsan bunların her biriyle kendisine açıklanan ve izin verilen ölçüde meşgul olmalıdır. Eğer izin verilen yönden meşgul olursa övgüye değer olur; yasak yönden meşgul olursa yerilir. Nitekim şöyle denmiştir: “Doğruların arzusu yalnızca iyidir; kötülerin umudu gazaptır” (Mişle 11:23). Yine şöyle denmiştir: “Kötü kişi nefeşinin arzusuyla övünür” (Tehilim 10:3). Düşündüm: Ona acı veren azap ve ateşte süreklilik nasıl hazırlanmıştır? Gördüm ki bunun karşısında ödül olarak sürekli nimet ve süreklilik vardır. Eğer ikisi de böyle olmasaydı, insan tam bir umut ummaz ve tam bir korku duymazdı. Nitekim şöyle denmiştir: “Bunlar ebedi hayata, bunlar ise utanca ve ebedi iğrençliğe” (Daniel 12:2). Ayrıca daha önce bu dünyada ona dört ölüm biçimiyle ölüm uygulanmasının emredilmesini düşündüm. Bana açık oldu ki bu onun düzeltilmesi içindir ve aklın dışına çıkmaz. Çünkü akıl, bir insanın organlarından biri hastalık ya da zehir sebebiyle bozulduğunda, bedeninin geri kalanını kurtarmak için onun kesilmesini bir düzeltme olarak görür. Aynı şekilde konuşan varlıklar arasında, onlardan bozulmuş ve yeryüzünde bozuculuk yapmış birinin öldürülmesini, türün geri kalanının kurtulması için bir düzeltme olarak görür. Nitekim şöyle denmiştir: “Geri kalanlar işitecek ve korkacak” (Devarim 19:20). Bu insanın emirle yükümlü kılınmasındaki adalet kapılarından bu yedi kapıyı anlattıktan sonra derim ki: İnanan kişiye bunlara benzeyen ne tür şeyler zor görünürse görünsün, onun hakkında iyiliği düşünmesi gerekir; çünkü hiç kuşkusuz onda bilgelikten bir yön bulacaktır. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem’in bütün yolları, ahdini ve tanıklıklarını tutanlar için iyilik ve hakikattir” (Tehilim 25:10).