Bu şeyleri önceledikten sonra şimdi başlayacağım ve şöyle diyeceğim:
2
הודיענו אלהינו על יד נביאיו, שהוא שם לאדם יתרון על כל ברואיו, כאמרו (שם שם כ"ח) וירדו בדגת הים וגומר. וכאשר אמר במזמור (תהילים ח׳:ב׳) י"י אדוננו מה אדיר שמך בכל הארץ, מתחלתו ועד סופו. ושהוא נתן לו יכולת לעבדו, ושם אותה לפניו והשליטו עליה. ושם הבחירה ברשותו, וצוהו שיבחר בטוב, כאשר אמר (דברים ל' י"ט) ראה נתתי לפניך היום את החיים וגומר. ואמר אחרי כן (שם שם) ובחרת חיים וגומר. והעמידו לנו על המאמר הזה האותות והמופתים וקבלנוהו. ואחר כן עייננו במלאכת העיון; במה נתן לנו יתרון, ומצאנו יתרונו בחכמה אשר נתנה לו ולמדו אותה, כאשר אמר (תהלים צ"ד י') המלמד אדם דעת. והוא בה שומר כל דבר שחלף מהפעלים. ובה רואה רוב הנולדות אשר תבאנה. ובה הגיע להעביד הבהמות לעבוד לו הארץ, ויביאו לו תבואתה. ובה הגיע להוציא המים ממעמקי הארץ, עד שיהיו הולכים [על] (עד) פניה. ועוד עשה לו הגלגלים השואבים ממנה מעצמם. ובה הגיע לבנות הבתים הנכבדים, וללבוש הבגדים החמודות, ולתקן המטעמים הערבים. ובה הגיע לנהוג החיילים והמחנות להנהגת המלכות והשלטון, עד שנתקנו בני אדם. ובה הגיע אל ידיעת תכונת הגלגל, והליכת הכוכבים, ושיעור גרמיהם ומרחקיהם ושאר עניניהם. ואם יחשוב חושב, כי אשר נתן לו היתרון הוא דבר זולת האדם, יראנו אלה המעלות או קצתם לזולתו, וזה מה שלא ימצאהו. ובדין אם כן, שיהיה המצווה המוזהר הגמול הענוש, כי הוא קטב העולם ומכונתו, כמו שאמר (ש"א ב' ח') כי לי"י מצוקי ארץ וישת עליהם תבל. ואמר (משלי י' כ"ה) וצדיק יסוד עולם. וכאשר התבוננתי אלה השרשים ומה שמסתעף מהם, ידעתי כי מותר האדם, איננו טעות שנופלת בלבנו עליו ולא נטות אל הותירנו, ולא שהביאתנו גאוה, ולא עזות שנטעון אותו לנפשנו; כי אם אמת ברורה וצדק מבואר, ולא הותירו החכם אל הדברים, כי אם בעבור ששמו מקום למצותו והזהרתו, כאשר אמר (איוב כ"ח כ"ח) ויאמר לאדם הן יראת י"י היא חכמה וסור מרע בינה:
Tanrımız, peygamberleri aracılığıyla bize bildirmiştir ki, insana bütün yaratılmışları üzerinde bir üstünlük vermiştir. Nitekim “Denizin balıklarına hükmetsinler...” (Bereşit 1:28) demiştir. Aynı şekilde mezmurda, başından sonuna kadar, “Ey HaŞem, Efendimiz, adın bütün yeryüzünde ne kadar yücedir” (Tehilim 8:2) denmiştir. Ayrıca O, insana Kendisine hizmet etme gücü vermiş, bu gücü onun önüne koymuş ve onu bunun üzerinde yetkili kılmıştır. Seçimi onun iradesine bırakmış ve ona iyiyi seçmesini emretmiştir. Nitekim “Bak, bugün önüne hayatı...” (Devarim 30:19) demiş, sonra da “Hayatı seç...” (Devarim 30:19) buyurmuştur. Bu söz hakkında işaretleri ve açık kanıtları bizim için ortaya koymuş, biz de onu kabul etmişizdir.
Bundan sonra inceleme işiyle meşgul olduk: O bize hangi şeyle üstünlük vermiştir? Üstünlüğünün, insana verdiği ve ona öğrettiği bilgelik olduğunu gördük. Nitekim “İnsana bilgi öğreten” (Tehilim 94:10) denmiştir. İnsan bu bilgelik sayesinde geçmiş fiillerden olmuş olan her şeyi korur. Yine bu bilgelik sayesinde gelecek olayların çoğunu görür. Bu bilgelik sayesinde hayvanları kendisine hizmet ettirmeye, toprağı kendisi için işletmeye ve toprağın ürününü kendisine getirtmeye ulaşmıştır. Bu bilgelik sayesinde yerin derinliklerinden sular çıkarmaya, onları yeryüzünün üstünde akıtmaya ulaşmıştır. Ayrıca onun için, sulardan kendi kendine su çeken çarklar yapmıştır. Bu bilgelik sayesinde değerli evler inşa etmeye, güzel giysiler giymeye ve hoş yiyecekler hazırlamaya ulaşmıştır. Bu bilgelik sayesinde orduları ve askerleri yönetmeye, krallık ve egemenlik düzenini yürütmeye ulaşmış; böylece insanlar düzene girmiştir. Bu bilgelik sayesinde feleğin yapısını, yıldızların hareketini, cisimlerinin ölçüsünü, uzaklıklarını ve diğer hallerini bilmeye ulaşmıştır.
Eğer biri, insana üstünlük veren şeyin insandan başka bir şey olduğunu düşünürse, bu derecelerin hepsini veya bir kısmını insandan başkasında göstermesi gerekir; fakat bunu bulamaz. Öyleyse emirle yükümlü tutulan, uyarılan, ödüllendirilen ve cezalandırılan varlığın insan olması yerindedir. Çünkü insan dünyanın ekseni ve düzeninin dayanağıdır. Nitekim “Çünkü yeryüzünün dayanakları HaŞem’indir; dünyayı onların üzerine koydu” (Şemuel I 2:8) denmiştir. Yine “Doğru kişi dünyanın temelidir” (Mişle 10:25) denmiştir.
Bu kökleri ve onlardan çıkan dalları düşündüğümde, insanın üstünlüğünün onun hakkında kalbimize düşen bir yanılgı olmadığını, kendimizi üstün görmeye yöneliş olmadığını, gururun bizi buna sevk etmediğini ve bunu kendi nefeşimiz için ileri sürmemizin küstahlık olmadığını bildim. Aksine bu, açık bir hakikat ve apaçık bir doğruluktur. Bilge Olan insanı diğer şeylerden ancak onu emrine ve uyarısına muhatap olacak yer kıldığı için üstün kılmıştır. Nitekim “Ve insana dedi ki: İşte, HaŞem korkusu bilgeliktir; kötülükten uzak durmak anlayıştır” (İyov 28:28) denmiştir.
וכיון שהקדמתי הדברים האלה אתחיל עת ואומר:
Bu şeyleri önceledikten sonra şimdi başlayacağım ve şöyle diyeceğim:
הודיענו אלהינו על יד נביאיו, שהוא שם לאדם יתרון על כל ברואיו, כאמרו (שם שם כ"ח) וירדו בדגת הים וגומר. וכאשר אמר במזמור (תהילים ח׳:ב׳) י"י אדוננו מה אדיר שמך בכל הארץ, מתחלתו ועד סופו. ושהוא נתן לו יכולת לעבדו, ושם אותה לפניו והשליטו עליה. ושם הבחירה ברשותו, וצוהו שיבחר בטוב, כאשר אמר (דברים ל' י"ט) ראה נתתי לפניך היום את החיים וגומר. ואמר אחרי כן (שם שם) ובחרת חיים וגומר. והעמידו לנו על המאמר הזה האותות והמופתים וקבלנוהו. ואחר כן עייננו במלאכת העיון; במה נתן לנו יתרון, ומצאנו יתרונו בחכמה אשר נתנה לו ולמדו אותה, כאשר אמר (תהלים צ"ד י') המלמד אדם דעת. והוא בה שומר כל דבר שחלף מהפעלים. ובה רואה רוב הנולדות אשר תבאנה. ובה הגיע להעביד הבהמות לעבוד לו הארץ, ויביאו לו תבואתה. ובה הגיע להוציא המים ממעמקי הארץ, עד שיהיו הולכים [על] (עד) פניה. ועוד עשה לו הגלגלים השואבים ממנה מעצמם. ובה הגיע לבנות הבתים הנכבדים, וללבוש הבגדים החמודות, ולתקן המטעמים הערבים. ובה הגיע לנהוג החיילים והמחנות להנהגת המלכות והשלטון, עד שנתקנו בני אדם. ובה הגיע אל ידיעת תכונת הגלגל, והליכת הכוכבים, ושיעור גרמיהם ומרחקיהם ושאר עניניהם. ואם יחשוב חושב, כי אשר נתן לו היתרון הוא דבר זולת האדם, יראנו אלה המעלות או קצתם לזולתו, וזה מה שלא ימצאהו. ובדין אם כן, שיהיה המצווה המוזהר הגמול הענוש, כי הוא קטב העולם ומכונתו, כמו שאמר (ש"א ב' ח') כי לי"י מצוקי ארץ וישת עליהם תבל. ואמר (משלי י' כ"ה) וצדיק יסוד עולם. וכאשר התבוננתי אלה השרשים ומה שמסתעף מהם, ידעתי כי מותר האדם, איננו טעות שנופלת בלבנו עליו ולא נטות אל הותירנו, ולא שהביאתנו גאוה, ולא עזות שנטעון אותו לנפשנו; כי אם אמת ברורה וצדק מבואר, ולא הותירו החכם אל הדברים, כי אם בעבור ששמו מקום למצותו והזהרתו, כאשר אמר (איוב כ"ח כ"ח) ויאמר לאדם הן יראת י"י היא חכמה וסור מרע בינה:
Tanrımız, peygamberleri aracılığıyla bize bildirmiştir ki, insana bütün yaratılmışları üzerinde bir üstünlük vermiştir. Nitekim “Denizin balıklarına hükmetsinler...” (Bereşit 1:28) demiştir. Aynı şekilde mezmurda, başından sonuna kadar, “Ey HaŞem, Efendimiz, adın bütün yeryüzünde ne kadar yücedir” (Tehilim 8:2) denmiştir. Ayrıca O, insana Kendisine hizmet etme gücü vermiş, bu gücü onun önüne koymuş ve onu bunun üzerinde yetkili kılmıştır. Seçimi onun iradesine bırakmış ve ona iyiyi seçmesini emretmiştir. Nitekim “Bak, bugün önüne hayatı...” (Devarim 30:19) demiş, sonra da “Hayatı seç...” (Devarim 30:19) buyurmuştur. Bu söz hakkında işaretleri ve açık kanıtları bizim için ortaya koymuş, biz de onu kabul etmişizdir. Bundan sonra inceleme işiyle meşgul olduk: O bize hangi şeyle üstünlük vermiştir? Üstünlüğünün, insana verdiği ve ona öğrettiği bilgelik olduğunu gördük. Nitekim “İnsana bilgi öğreten” (Tehilim 94:10) denmiştir. İnsan bu bilgelik sayesinde geçmiş fiillerden olmuş olan her şeyi korur. Yine bu bilgelik sayesinde gelecek olayların çoğunu görür. Bu bilgelik sayesinde hayvanları kendisine hizmet ettirmeye, toprağı kendisi için işletmeye ve toprağın ürününü kendisine getirtmeye ulaşmıştır. Bu bilgelik sayesinde yerin derinliklerinden sular çıkarmaya, onları yeryüzünün üstünde akıtmaya ulaşmıştır. Ayrıca onun için, sulardan kendi kendine su çeken çarklar yapmıştır. Bu bilgelik sayesinde değerli evler inşa etmeye, güzel giysiler giymeye ve hoş yiyecekler hazırlamaya ulaşmıştır. Bu bilgelik sayesinde orduları ve askerleri yönetmeye, krallık ve egemenlik düzenini yürütmeye ulaşmış; böylece insanlar düzene girmiştir. Bu bilgelik sayesinde feleğin yapısını, yıldızların hareketini, cisimlerinin ölçüsünü, uzaklıklarını ve diğer hallerini bilmeye ulaşmıştır. Eğer biri, insana üstünlük veren şeyin insandan başka bir şey olduğunu düşünürse, bu derecelerin hepsini veya bir kısmını insandan başkasında göstermesi gerekir; fakat bunu bulamaz. Öyleyse emirle yükümlü tutulan, uyarılan, ödüllendirilen ve cezalandırılan varlığın insan olması yerindedir. Çünkü insan dünyanın ekseni ve düzeninin dayanağıdır. Nitekim “Çünkü yeryüzünün dayanakları HaŞem’indir; dünyayı onların üzerine koydu” (Şemuel I 2:8) denmiştir. Yine “Doğru kişi dünyanın temelidir” (Mişle 10:25) denmiştir. Bu kökleri ve onlardan çıkan dalları düşündüğümde, insanın üstünlüğünün onun hakkında kalbimize düşen bir yanılgı olmadığını, kendimizi üstün görmeye yöneliş olmadığını, gururun bizi buna sevk etmediğini ve bunu kendi nefeşimiz için ileri sürmemizin küstahlık olmadığını bildim. Aksine bu, açık bir hakikat ve apaçık bir doğruluktur. Bilge Olan insanı diğer şeylerden ancak onu emrine ve uyarısına muhatap olacak yer kıldığı için üstün kılmıştır. Nitekim “Ve insana dedi ki: İşte, HaŞem korkusu bilgeliktir; kötülükten uzak durmak anlayıştır” (İyov 28:28) denmiştir.