מאמר השלישי; צווי ואזהרה 6

ואחר כן אבאר ענין ספרי הקדש, ואומר: כי הוא קצר לנו מכלל, מה שהיה בזמן החולף הגדות נתקן ‏בהם לעבודתו, זכרם בספרו, וחבר אליהם מצותו, וסמך אליהם מה שהוא גומל עליהם, והיה זה ‏תועלת קיימת לעולם. והוא, שכל ספרי הנביאים וספרי החכמים מכל עם, אף על פי שהם רבים, ‏אינם כוללים כי אם שלשה שרשים. תחלתם, בסדור הצווי והאזהרה, והם שער אחד. ושני, גמול ‏ועונש, והם פריהם. והשלישי הגדת מי שהטיב בארצות, והצליח, ומי שהפסיד בהם, ואבד. כי ‏התקון השלם לא יהיה כי אם בקבוץ אל השלשה. והמשל בזה אומר: כמי שנכנס אל חולה שיש לו ‏קדחת, והתברר לו כי סבת חליו תגבורת הדם. ואם אמר לו: אל תאכל בשר ואל תשתה יין, כבר ‏תקן מענינו, ולא התקון השלם, ואם יוסיף ויאמר לו: שלא תטרף דעתך, כבר הוסיף בתקון, ואינו עד ‏עתה שלם, עד שיאמר לו כאשר קרה לפלוני, וכאשר יעשה זה, כבר נשלם תקונו. ועל כן קבצו ‏הספרים אלה השלשה שרשים, ואינני צריך לזכור דבר מהם, מפני רובם. ואחר כן אומר: שהחכם ‏יתעלה, מדעתו שתורותיו ודברי אותותיו צריכים בארך הזמן אל מעתיקים, כדי שיתאמתו ‏לאחרונים, כמו שהתאמתו לראשונים, שם בשכלים מקום לקבול ההגדה הנאמנת. ובנפש מקום ‏להתישב בה, כדי שיאתמתו בו ספריו והגדותיו. ואני רואה לזכור חלקים מאמתות ההגדה, לולא כי ‏הנפשות מתישבות שיש בעולם הגדה אמתית, לא היה אדם מקוה מה שדרכו לקוותו, ממה שיבושר ‏בו בהצלחה בסחורה, והתועלת במלאכה פלונית, שכח האדם וצרכו מושמים לקנות. ולא היה ג"כ ‏ירא ממה שיראים ממנו, מסכנת הדרך הפלוני, ומן ההכרזה במניעת המעשה הפלוני, אם לא יקוה ‏ויירא יפסדו לו כל עניניו. אם לא יחשוב שיש בעולם הגדה, לא יקבלו מצות מלכם ולא הזהרתו, כי ‏אם בעת שיראו אותו בעיניהם, וישמעו דבריו באזניהם, וכשלא יהיה עמם יסתלק קבול מצותו ‏והזהרתו, ואלו היה זה כן, בטלה ההנהגה, ואבדו הרבה מבני אדם. ולולי שיש בעולם הגדה ‏אמתית, לא היה מגיע האדם לדעת, שזה קנין אביו, וזה ירושת זקנו. וגם לא היה מגיע לדעת שהוא ‏בן אמו, כל שכן שיהיה בין אביו. והיו עניני בני אדם בספקות, עד שלא יאמינו, כי אם במה שיפול ‏חושם עליו בעת נפילתו בלבד. וזה הדעת קרוב מדעת המתעלמים, אשר זכרנו במאמר הראשון. ‏כבר אמרו בספרים כי ההגדה הנאמנת אמת, נאמנת (הדבר) המושג בראות, הוא אמרו (ירמיהו ב׳:י׳ ‏י') כי עברו איי כתיים וראו וקדר שלחו והתבוננו מאד, ולמה הוסיף בשער ההגדה והתבוננו מאד, ‏אומר: כי ההגדה יפול בה ההפסד מה שלא יפול במוחש משני צדדים. אחד מהם מדרך הסברא, ‏והאחר מדרך ההזדה, ועל כן אמר והתבוננו מאד. וכאשר השתדלנו באלה השני ענינים, איך נאמין ‏ההגדה עליהם? מצאנו בשכל כי הסברא וההזדה אינם נעלמים אלא מן היחיד, אך הקבוץ הדת ‏סברותם לא יתחלקו, אך אם יזידו ויסכימו על בריאת ההגדה לא יעלם זה בין ההמון מהם, אך ‏תהיה הגדתם, בכל מקום שתצא, תצא עמה הגדת הסכמותם. וכאשר תראה הגדת אתותינו בני ‏ישראל על אלה השלשה שרשים, תמצאה נצלת מאלה הטענות ברורה נאמנת:‏

Sonra kutsal kitapların anlamını açıklarım. Derim ki: Kutsal kitaplar, geçmiş zamanda olup biten şeylerin toplamından, bizi O’nun kulluğuna uygun hale getirecek haberleri bizim için kısaca toplamıştır. O bunları kitabında anmış, emirlerini bunlara bağlamış ve bunlar karşılığında vereceği karşılığı onlara eklemiştir. Bu, dünya için sürekli bir fayda olmuştur. Çünkü bütün peygamberlerin kitapları ve her halktan bilgelerin kitapları, çok sayıda olsalar bile, yalnızca üç kökü kapsar. Birincisi emir ve yasağın düzenlenmesidir; bunlar bir kapıdır. İkincisi ödül ve cezadır; bunlar onların meyvesidir. Üçüncüsü ise ülkelerde iyilik yapıp başarı bulan kimsenin ve oralarda bozup yok olan kimsenin haberidir. Çünkü tam düzen ancak bu üçünün bir araya gelmesiyle olur. Buna örnek olarak derim ki: Ateşi olan bir hastanın yanına giren ve hastalığının sebebinin kanın ağır basması olduğunu anlayan kimseyi düşün. Eğer ona “Et yeme ve şarap içme” derse, onun işini bir ölçüde düzeltmiş olur; fakat tam düzeltmeyi yapmış olmaz. Eğer buna “Aklın karışmasın diye” sözünü eklerse, düzeltmeye bir şey eklemiş olur; fakat bu da henüz tamamlanmış değildir. Ta ki ona “Falan kişinin başına geldiği gibi” desin. Bunu yaptığında onun düzeltmesi tamamlanmış olur. Bu yüzden kitaplar bu üç kökü bir araya getirmiştir. Bunların herhangi birinden örnek anmaya ihtiyaç duymuyorum; çünkü sayıları çoktur. Sonra derim ki: Yüce Bilge, bilgisiyle şunu bildi: Tora’larının ve işaretlerinin sözleri, zaman uzadıkça aktarıcılara ihtiyaç duyacaktır; böylece sonrakiler için de ilkler için doğrulandığı gibi doğrulansın. Bu yüzden akıllarda güvenilir haberi kabul edecek bir yer, nefeşte de onunla yerleşecek bir yer koydu; böylece kitapları ve haberleri onunla doğrulansın. Güvenilir haberin doğruluğundan bazı kısımları anmayı uygun görüyorum. Eğer nefeşler dünyada doğru haber bulunduğuna yatışmasaydı, insan kendisine ticarette başarı, falan işte fayda müjdelendiğinde umması gereken şeyi ummazdı; halbuki insanın gücü ve ihtiyacı kazanmaya yöneltilmiştir. Yine korkması gereken şeyden de korkmazdı: falan yolun tehlikesinden veya falan işin yapılmasının yasaklandığına dair duyurudan. Eğer ummaz ve korkmazsa bütün işleri bozulur. Eğer dünyada haber bulunduğunu düşünmezse, kralının emrini ve yasağını da ancak onu gözleriyle gördüğü ve sözlerini kulaklarıyla işittiği sırada kabul ederdi. Kral yanında olmadığında, onun emir ve yasağını kabul etme ortadan kalkardı. Eğer bu böyle olsaydı yönetim iptal olur ve insanlardan çoğu yok olurdu. Eğer dünyada doğru haber bulunmasaydı, insan bunun babasının mülkü olduğunu, bunun dedesinin mirası olduğunu bilmeye ulaşamazdı. Hatta annesinin oğlu olduğunu bilmeye de ulaşamazdı; babasının oğlu olduğunu bilmesi ise daha da uzak olurdu. İnsanların işleri kuşkular içinde kalırdı; yalnızca duyularının düştüğü anda doğrudan ulaştığı şeye inanırlardı. Bu görüş, birinci bölümde andığımız görmezden gelenlerin görüşüne yakındır. Kitaplarda güvenilir haberin hakikat olduğu ve görme yoluyla kavranan şey gibi güvenilir olduğu söylenmiştir. Bu, şu sözdür: “Çünkü Kittim adalarına geçin ve görün; Kedar’a gönderin ve iyice düşünün” (Yirmeyahu 2:10). Neden haber kapısında “iyice düşünün” diye ekledi? Derim ki: Habere, duyulur olana ilişmeyen bir bozulma iki yönden ilişebilir: Biri sanı yolundan, diğeri kasıtlı uydurma yolundan. Bu yüzden “iyice düşünün” demiştir. Bu iki konuda, haber konusunda nasıl inanacağımızı araştırdığımızda, akılla şunu bulduk: Sanı ve kasıtlı uydurma ancak tek kişiden gizli kalır; topluluğa gelince, onların sanıları bölünmez değildir. Eğer kasıtlı olarak haber uydurmak üzere anlaşsalar bile, bu onların halkı arasında gizli kalmaz; aksine onların haberi nereden çıkarsa çıksın, beraberinde onların anlaşma haberini de çıkarır. Atalarımız İsrael oğullarının bu üç kök hakkındaki haberine baktığında, onu bu itirazlardan kurtulmuş, açık ve güvenilir bulursun.