מאמר השלישי; צווי ואזהרה 5

ועמדתי על שהנביאים היה מתאמת אצלם, שהדבר שהיו שומעים, היה מאת הבורא קודם שייחסהו ‏הבורא אצל עמו, והוא, שהיה נראה לו אות מתחלת עם התחלת הדבור, ותשלם עם השלמתו, והיא ‏אם עמוד ענן, או עמוד אש, או אור בהיר, מבלעדי האורים הרגילם, וכאשר רואה הנביא זה, יתברר ‏לו בלי ספק, כי הדבור מאת הבורא. ואפשר שיראוהו גם כן העם, כמו שהיו עם משה כשהיה נפרד ‏מהם ללכת אל מקום הנבואה, היו עומדים ומביטים באויר, והוא צח בלי ענן, ועיניהם אל משה. ‏וכאשר היה מגיע למקום הנבואה, היה יורד הענן בעמוד, ויעמוד עד אשר ידבר עמו, ויעלה וישוב ‏אליהם, כמו שאמר (שמות ל"ג ח') והיה כצאת משה אל האהל יקומו כל העם ונצבו איש פתח אהלו. ‏וכאשר ישוב אליהם ויגיע שליחותו, היו אומרים: אמת, אנו ראינו נקיות האויר קודם הגיעך, וירידת ‏עמוד הענן בהגיעך, והיה עכובו כשיעור שמעך הדברים אשר אמרת אלינו. ועוד, כי מצאתי קצת ‏נביאים אשר לא פורש בענינו שהיה מדבר אליו בעמוד ענן, התבאר מענינו בספר אחר שהיתה ‏נבואתו כן. כי שמואל הובא עם משה ואהרן, ואמר על הכל (תהלים צ"ט ז') בעמוד ענן ידבר אליהם, ‏וכאשר מצאתי כזה בשמואל, אין ספק, כי רבים מהנביאים כמוהו. ואם ישאל שואל איך עמדו ‏החרטומים כנגד משה ואותותיו? נאמר: כי האותות אשר עשה משה עשרה, הפיכת המטה ‏והתשעה האחרים, לא זכרה התורה שעשו נגדו, כי אם השלשה, והשלשה גם כן לא זכרה התורה ‏להשוות בינם ובינו, אבל זכרה זה לשנות מעשהו ומעשיהם. והוא שבארה שמשה עשה דבר נראה, ‏כאשר צוה י"י, ושאלה עשו דבר נסתר ונעלם, כאשר חוקרים עליו ומגלים אותו, ותראה התחבולה ‏בו, כמו שאמרה בשלשה (שמות ז' י"א) ויעשו החרטומים בלטיהם, וזאת המלה בלשון נופלת על ‏הדבר הנסתר והנעלם, כמו שאמר (ש"א כ"א י') הנה היא לוטה בשמלה אחרי האפוד. וכמו (ישעי' כ"ה ז') פני הלוט הלוט על כל העמים. (מ"א י"ט י"ג) וילט פניו באדרתו. (ש"ב י"ט ה') והמלך לאט ‏את פניו. (ש"א י"ח כ"ב) דברו אל דור בלט, והדומה להם. וכאשר פרשה התורה באמרה בלהטיהם, ‏או בלטיהם, התבאר כי זה לגנות פעלם לא לאמתו. וזה שאמרך: אמר ראובן דברים ישרים, ואמר ‏שמעון דברים מעוותים, או תאמר עשה לוי מעשה טוב, ועשה שמעון מעשה רע, כי אינך מכוין כי ‏אם להבדיל בין שני המאמרים ושני המעשים, לא להשוות ביניהם וכיון ששמתי זה השרש, איננו ‏צריך בו להראות, איך היה אפשר בו שיעשו תחבולה בחלקים מעטים מן המים, ומשנים אותם ‏בצבעים, ואיך היו משליכים בקצת אגמי המים, לבריח מהם הצפרדעים, אלא שאלו החלקים לא ‏יתכן כמוהם בגרמים הגדולים, אבל אשר עשה משה ששנה מי היאור כלם, ושעורו מהלך ארבע ‏מאות פרסה מעלא"ק עד מריו"ט. וכן העלה הצפרדעים מכלו, מה שאי אפשר בו תחבולה ולא ‏ערמה, אבל הוא מעשה העזוז החכם היכול, כמו שאמר (תהלים קל"ו ד') לעושה נפלאות גדלות ‏לבדו. ואם ישאל שואל איך נבחר יונה לשליחותו וברח ממנה, והחכם איננו בוחר, מי שימרהו? ‏אומר: כבר הסתכלתי בדבר יונה ולא מצאתי כתוב שאומר, כי הוא לא הגיע השליחות הראשונה, ‏אף על פי שלא מצאתיו, גם כן אומר שהגיע אותה, אך חויבתי להאמין בזה כדרך כל הנביאים. ‏ושהחכם לא בחר לשליחותו מי שלא יגיענה, וכבר מצאתי הכתוב אומר (בכמה מקומות) וידבר י"י ‏אל משה לאמר, דבר אל בני ישראל לאמר, ואיננו מפורש וידבר משה כן אל בני ישראל כי אם ‏בקצתם. אבל ברח יונה משני דברים, שישלחהו פעם שנית בשליחותו, כי עלה בלבו כי הראשונה ‏התראה, והשנית לאיים ולהפחיד בעונש, ופחד יונה שייעדם בדבר וישובו, ויסתלק הוועד ההוא, ‏וייחסו אותו אל הכזב, ויצא מן הארץ אשר יעדם הבורא שתהיה בו הנבואה. וזה מפורש באחרית ‏מאמרו (יונה ד' ב') אנא י"י הלא זה דברי עד היותי על אדמתי על כן קדמתי לברוח תרשישה. ולא ‏היה עליו בזה חטא, מפני שלא אמר לו אלהיו הנני שולח אותך שנית, אבל היה זה דבר שעל על לבו ‏ודחה מה שאפשר להיות או שלא להיות, והשיבו אלהינו אל הארץ המיוחדת בהכרח, עד שנבא ‏אותו ושלחו, ונשלמה חכמתו:‏

Şunu kavradım: Peygamberler için, işittikleri sözün Yaratıcı’dan geldiği, Yaratıcı onu halkına nispet etmeden önce doğrulanıyordu. Bunun yolu şuydu: Sözün başlangıcıyla birlikte peygambere bir işaret görünür, sözün tamamlanmasıyla birlikte o işaret de tamamlanırdı. Bu işaret ya bulut sütunu, ya ateş sütunu, ya da alışılmış ışıkların dışında parlak bir ışık olurdu. Peygamber bunu gördüğünde, sözün Yaratıcı’dan geldiği onun için kuşkusuz açıklığa kavuşurdu. Halkın da bunu görmesi mümkündü. Nitekim Moşe ile birlikte olanlar, o kendilerinden ayrılıp peygamberlik yerine gitmek üzere çıktığında, ayağa kalkar ve havaya bakarlardı; hava bulutsuz ve berraktı, gözleri de Moşe’nin üzerindeydi. Moşe peygamberlik yerine ulaştığında, bulut sütun halinde iner ve onunla konuşma tamamlanıncaya kadar orada dururdu; sonra yükselir, Moşe de onlara dönerdi. Nitekim “Moşe çadıra çıktığında bütün halk kalkar, herkes çadırının girişinde dururdu” (Şemot 33:8) denmiştir. Moşe onlara dönüp elçiliğini ulaştırdığında, onlar şöyle derlerdi: Doğru; sen ulaşmadan önce havanın temizliğini, sen ulaştığında bulut sütununun inişini gördük; onun bekleyişi de bize söylediğin sözleri işittiğin süre kadardı. Ayrıca bazı peygamberler hakkında bulut sütunuyla konuşulduğu açıkça belirtilmemiş olsa da, başka bir kitapta onun peygamberliğinin böyle olduğu açıklığa kavuşur. Çünkü Şemuel, Moşe ve Aharon ile birlikte anılmış ve hepsi hakkında “Tanrı onlarla bulut sütununda konuşurdu” (Tehilim 99:7) denmiştir. Şemuel hakkında bunu bulduğuma göre, birçok peygamberin de onun gibi olduğunda kuşku yoktur. Eğer biri sorarsa: Büyücüler Moşe’ye ve işaretlerine karşı nasıl durabildiler? Deriz ki: Moşe’nin yaptığı işaretler ondu: değneğin dönüşmesi ve diğer dokuzu. Tora bunlardan yalnızca üçünde onların ona karşı bir şey yaptığını anmıştır. Bu üçünde de Tora bunu, onların eylemiyle onun eylemini eşitlemek için anmamıştır; tersine onun işiyle onların işini birbirinden ayırmak için anmıştır. Çünkü Tora, Moşe’nin HaŞem’in emrettiği gibi görünen açık bir şey yaptığını, onların ise gizli ve örtülü bir şey yaptığını açıklamıştır. Bu tür şey araştırılıp açığa çıkarıldığında, onda hile görülür. Nitekim üçü hakkında “Büyücüler de gizli sanatlarıyla yaptılar” (Şemot 7:11) denmiştir. Bu kelime dilde gizli ve örtülü şey için kullanılır. Nitekim “İşte o, efodun arkasında bir örtüye sarılmıştır” (Şemuel I 21:10); “Bütün halkların üzerine örtülmüş örtünün yüzü” (Yeşayahu 25:7); “Yüzünü abasına örttü” (Melahim I 19:13); “Kral yüzünü örttü” (Şemuel II 19:5); “Dovid’e gizlice söyleyin” (Şemuel I 18:22) ve buna benzer ifadeler böyledir. Tora “lehatim” veya “latim” sözleriyle açıkladığında, bunun onların fiilini doğrulamak için değil, kötülemek için olduğu ortaya çıkar. Bu, senin “Reuven doğru sözler söyledi, Şimon ise çarpık sözler söyledi” demene veya “Levi iyi bir iş yaptı, Şimon kötü bir iş yaptı” demene benzer. Burada amacın iki söz veya iki fiil arasında eşitlik kurmak değil, onları birbirinden ayırmaktır. Bu kökü koyduğuma göre, artık az miktarda su üzerinde nasıl hile yapılabileceğini, onların renklerle nasıl değiştirilebileceğini ve bazı su birikintilerine kurbağaları oradan kaçıracak şeylerin nasıl atılabileceğini göstermeye gerek yoktur. Çünkü bu küçük parçalar, büyük kütlelerde benzeri yapılabilecek şeyler değildir. Moşe’nin yaptığı ise Nil’in bütün sularını değiştirmekti; onun ölçüsü Alak’tan Mariyot’a kadar dört yüz fersahlık bir yürüyüştür. Aynı şekilde kurbağaları onun tamamından çıkardı. Bunda ne hile ne de düzenbazlık mümkündür; bu ancak güçlü, bilge ve kudretli Olan’ın işidir. Nitekim “Büyük harikaları tek başına yapana” (Tehilim 136:4) denmiştir. Eğer biri sorarsa: Yona nasıl elçilik için seçildi de ondan kaçtı; oysa Bilge olan kendisine isyan edecek birini seçmez? Derim ki: Yona’nın işine baktım ve onun ilk elçiliği ulaştırmadığını söyleyen bir yazı bulmadım. Her ne kadar onu ulaştırdığını açıkça söyleyen bir yazı da bulmamış olsam da, bütün peygamberler hakkındaki yol gereği buna inanmam zorunlu oldu. Çünkü Bilge olan, elçiliği için onu ulaştırmayacak kimseyi seçmez. Nitekim birçok yerde “HaŞem Moşe’ye şöyle konuştu: İsrael oğullarına şöyle konuş” denildiğini buldum; fakat yalnızca bazılarında “Moşe İsrael oğullarına böyle konuştu” açıkça belirtilmiştir. Yona’nın kaçtığı şey ise iki şeydi: Birincisinden sonra ikinci kez elçilikle gönderilmek. Çünkü onun kalbine, birincisinin bir uyarı, ikincisinin ise ceza tehdidiyle korkutma olduğu doğdu. Yona, onlara bir şey vaad edip de onların geri dönmesinden, bunun üzerine o vaadin kalkmasından ve kendisinin yalana nispet edilmesinden korktu. Bu yüzden, Yaratıcı’nın peygamberliğin orada olacağını vaad ettiği ülkeden çıktı. Bu, sözünün sonunda açıkça belirtilmiştir: “Ah HaŞem, ben kendi toprağımdayken sözüm bu değil miydi? Bu yüzden Tarşiş’e kaçmakta acele ettim” (Yona 4:2). Bunda onun üzerinde günah yoktu; çünkü Tanrısı ona “Seni ikinci kez gönderiyorum” dememişti. Bu yalnızca onun kalbine doğan bir şeydi; olması da olmaması da mümkün olan şeyi geri çevirdi. Tanrımız onu zorunlu olarak özel ülkeye geri döndürdü; sonra ona peygamberlik verdi, onu gönderdi ve böylece hikmeti tamamlandı.