HaEmunot veHaDeot · [Treatise II] The Unity of the Creator, Chapter 4
1
ואחר כן אומר שמצאתי מדרך העיון, מה שיורה שהוא חי יכול חכם, הוא מה שהתאמת לנו שהוא ברא הדברים, ובכח שכלנו התברר, כי לא יעשה כי אם יכול ולא יכול כי אם חי, ולא יהיה העשוי המתוקן, אלא ממי שידע קודם שיעשה ואיך יהיה:
İnceleme yoluyla O’nun diri, güçlü ve bilge olduğunu gösteren şey şudur: Şeyleri O’nun yarattığı kesinleşmiştir. Akıl da ancak güçlü olanın yapacağını, ancak diri olanın güçlü olacağını, düzenli ve sağlam işin de onu yapmadan önce bilen ve nasıl olacağını bilen kimseden çıkacağını gösterir.
2
ואלה השלשה ענינים מצאום שכלנו לעושינו פתאום בלי מחשבה מביאה אחת, והוא, שבמה שעשה התקיים לו שהוא חי יכול חכם, כאשר בארתי. ולא יתכן שיגיע השכל אל אחד מהשלש הענינים האלה קודם האחר, אך הוא מגיע אליהם פתאום, מפני שהוא שקר אצלו שיעשם זולת חי, ושיעשם זולת יכול, ושיבא מעשה גמור ומתוקן, ממי שלא ידע איך יבא הפעל, כי מי שאינו ידע לא יהיה מעשהו מתוקן ולא מכוון. וכאשר התקיימו בשכלנו אלה השלשה ענינים בבת אחת, לא נתכן ללשונותינו להגיעו בבת אחת, כי לא מצאנו בלשון מלה מקבצת אלה הג' ענינים, ונצטרכנו להליץ עליהם בשלש המלות, אחר אשר קשרנו הדבר בביאור שהשכל ראם בבת אחת. ואל יחשוב חושב שהקדמון יתברך יש בו ענינים שונים, כי כל אלה הענינים הם כלם בענין שהוא עושה, אך מליצתינו היא אשר הביאתנו להוציא זה הידוע בשלש מלות. כי לא מצאנו בדברים המושמים מלה שתקבץ אותם, ולא יתכן לברוא להם מלה, ותהיה המלה בלתי ידועה, ותהיה צריכה לפירוש, ונשוב למלות רבות במקומה. ואם יחשוב חושב: כי הענינים האלה מחייבים שנוי, ר"ל: שיהיה זה זולת זה, אבאר לו הפסד מה שחשב בעיון האמת, והוא שהשנוי והשתנות לא יהיו כי אם בגשמים ובמקרים אך בורא [הגשמים ו] המקרים הוא מרומם מכל שנוי ההשתנות, ולא יספיק לי זה עד שאשביעהו באור. ואומר, כי כאשר אמרנו עושה, איננו מועיל תוספת בעצמו, אך מועיל שיש לו הנה עשוי. כן אמרנו חי יכול חכם אשר הם פרושי עושה, אבל לא יהיה עושה, כי אם מי שאלה הענינים לו בבת אחת ([א"כ] אינו מועיל תוספת בעצמו אבל מועיל שיש לו הנה עשוי). ואחר שהתבוננתי בזה ותקנתי, שבתי אל ספרי הקדש ומצאתי בהם בבטול הזולת ממנו, (דברים ד' ל"ה) אין עוד מלבדו. (איוב כ"ו י"ד) ומה שמץ דבר נשמע בו. ועוד (זכריה י"ד ד') יהיה י"י אחד ושמו אחד:
Aklımız, Yapıcımız hakkında bu üç anlamı bir anda, onları doğuran başka bir düşünceye ihtiyaç duymadan bulur. Bunun açıklaması şudur: O’nun yaptığı şeyden, O’nun diri, güçlü ve bilge olduğu kesinleşir; daha önce bunu açıklamıştım. Aklın bu üç anlamdan birine diğerinden önce ulaşması mümkün değildir; aksine onlara bir anda ulaşır. Çünkü akıl, bu işlerin diri olmayan biri tarafından yapılmasını, güçlü olmayan biri tarafından yapılmasını ve tam, sağlam ve düzenli bir fiilin, onun nasıl meydana geleceğini bilmeyen birinden çıkmasını imkansız görür. Zira bilmeyen kimsenin işi düzenli ve amaca uygun olmaz. Bu üç anlam aklımızda aynı anda kesinleştiğinde, dillerimizin onları aynı anda ifade etmesi mümkün olmadı; çünkü dilde bu üç anlamı birlikte toplayan tek bir kelime bulamadık. Bu yüzden onları üç kelimeyle anlatmak zorunda kaldık; fakat bunu, aklın onları bir anda gördüğünü açıklamaya bağladıktan sonra yaptık. Hiç kimse, kutsanmış Kadim Olan’da birbirinden farklı anlamlar bulunduğunu sanmasın. Çünkü bu anlamların hepsi, O’nun yapan olması anlamı içindedir; sadece anlatım biçimimiz, bu bilinen şeyi üç kelimeyle dışa vurmamıza yol açmıştır. Çünkü konulmuş kelimeler arasında bunları toplayan bir kelime bulamadık. Onlar için yeni bir kelime üretmek de doğru olmazdı; çünkü o kelime bilinmeyen bir kelime olur, açıklamaya ihtiyaç duyar ve sonunda yine onun yerine çok sayıda kelimeye dönmek zorunda kalırdık. Eğer biri, bu anlamların farklılık gerektirdiğini, yani bunlardan birinin diğerinden başka olmasını zorunlu kıldığını düşünürse, ona bu düşüncesinin sağlam inceleme bakımından bozukluğunu açıklarım. Çünkü farklılık ve değişme ancak cisimlerde ve öze ait olmayan sonradan ilişen niteliklerde olur. Cisimlerin ve sonradan ilişen niteliklerin Yaratıcısı ise her türlü farklılık ve değişmeden yücedir. Bununla da yetinmem; açıklamayı tamamen doyurucu hale getiririm ve derim ki: Biz “yapan” dediğimizde, bu O’nun özünde bir artış ifade etmez; yalnızca burada O’nun yaptığı bir şey bulunduğunu ifade eder. Aynı şekilde “diri, güçlü, bilge” dediğimizde de bunlar “yapan” sözünün açıklamalarıdır. Çünkü bu anlamlar kendisinde aynı anda bulunmayan kimse yapan olamaz. Öyleyse bu sözler O’nun özünde bir artış ifade etmez; yalnızca burada O’nun yaptığı bir şey bulunduğunu ifade eder. Bunu düşündükten ve bu açıklamayı yerli yerine koyduktan sonra Kutsal Kitaplara döndüm ve orada O’ndan başkasının iptal edildiğini gördüm: “O’ndan başkası yoktur” (Devarim 4:35); “O’ndan işittiğimiz ne kadar az bir fısıltıdır” (İyov 26:14); ayrıca “O gün HaŞem bir olacak ve adı bir olacak” (Zeharya 14:9).
ואחר כן אומר שמצאתי מדרך העיון, מה שיורה שהוא חי יכול חכם, הוא מה שהתאמת לנו שהוא ברא הדברים, ובכח שכלנו התברר, כי לא יעשה כי אם יכול ולא יכול כי אם חי, ולא יהיה העשוי המתוקן, אלא ממי שידע קודם שיעשה ואיך יהיה:
İnceleme yoluyla O’nun diri, güçlü ve bilge olduğunu gösteren şey şudur: Şeyleri O’nun yarattığı kesinleşmiştir. Akıl da ancak güçlü olanın yapacağını, ancak diri olanın güçlü olacağını, düzenli ve sağlam işin de onu yapmadan önce bilen ve nasıl olacağını bilen kimseden çıkacağını gösterir.
ואלה השלשה ענינים מצאום שכלנו לעושינו פתאום בלי מחשבה מביאה אחת, והוא, שבמה שעשה התקיים לו שהוא חי יכול חכם, כאשר בארתי. ולא יתכן שיגיע השכל אל אחד מהשלש הענינים האלה קודם האחר, אך הוא מגיע אליהם פתאום, מפני שהוא שקר אצלו שיעשם זולת חי, ושיעשם זולת יכול, ושיבא מעשה גמור ומתוקן, ממי שלא ידע איך יבא הפעל, כי מי שאינו ידע לא יהיה מעשהו מתוקן ולא מכוון. וכאשר התקיימו בשכלנו אלה השלשה ענינים בבת אחת, לא נתכן ללשונותינו להגיעו בבת אחת, כי לא מצאנו בלשון מלה מקבצת אלה הג' ענינים, ונצטרכנו להליץ עליהם בשלש המלות, אחר אשר קשרנו הדבר בביאור שהשכל ראם בבת אחת. ואל יחשוב חושב שהקדמון יתברך יש בו ענינים שונים, כי כל אלה הענינים הם כלם בענין שהוא עושה, אך מליצתינו היא אשר הביאתנו להוציא זה הידוע בשלש מלות. כי לא מצאנו בדברים המושמים מלה שתקבץ אותם, ולא יתכן לברוא להם מלה, ותהיה המלה בלתי ידועה, ותהיה צריכה לפירוש, ונשוב למלות רבות במקומה. ואם יחשוב חושב: כי הענינים האלה מחייבים שנוי, ר"ל: שיהיה זה זולת זה, אבאר לו הפסד מה שחשב בעיון האמת, והוא שהשנוי והשתנות לא יהיו כי אם בגשמים ובמקרים אך בורא [הגשמים ו] המקרים הוא מרומם מכל שנוי ההשתנות, ולא יספיק לי זה עד שאשביעהו באור. ואומר, כי כאשר אמרנו עושה, איננו מועיל תוספת בעצמו, אך מועיל שיש לו הנה עשוי. כן אמרנו חי יכול חכם אשר הם פרושי עושה, אבל לא יהיה עושה, כי אם מי שאלה הענינים לו בבת אחת ([א"כ] אינו מועיל תוספת בעצמו אבל מועיל שיש לו הנה עשוי). ואחר שהתבוננתי בזה ותקנתי, שבתי אל ספרי הקדש ומצאתי בהם בבטול הזולת ממנו, (דברים ד' ל"ה) אין עוד מלבדו. (איוב כ"ו י"ד) ומה שמץ דבר נשמע בו. ועוד (זכריה י"ד ד') יהיה י"י אחד ושמו אחד:
Aklımız, Yapıcımız hakkında bu üç anlamı bir anda, onları doğuran başka bir düşünceye ihtiyaç duymadan bulur. Bunun açıklaması şudur: O’nun yaptığı şeyden, O’nun diri, güçlü ve bilge olduğu kesinleşir; daha önce bunu açıklamıştım. Aklın bu üç anlamdan birine diğerinden önce ulaşması mümkün değildir; aksine onlara bir anda ulaşır. Çünkü akıl, bu işlerin diri olmayan biri tarafından yapılmasını, güçlü olmayan biri tarafından yapılmasını ve tam, sağlam ve düzenli bir fiilin, onun nasıl meydana geleceğini bilmeyen birinden çıkmasını imkansız görür. Zira bilmeyen kimsenin işi düzenli ve amaca uygun olmaz. Bu üç anlam aklımızda aynı anda kesinleştiğinde, dillerimizin onları aynı anda ifade etmesi mümkün olmadı; çünkü dilde bu üç anlamı birlikte toplayan tek bir kelime bulamadık. Bu yüzden onları üç kelimeyle anlatmak zorunda kaldık; fakat bunu, aklın onları bir anda gördüğünü açıklamaya bağladıktan sonra yaptık. Hiç kimse, kutsanmış Kadim Olan’da birbirinden farklı anlamlar bulunduğunu sanmasın. Çünkü bu anlamların hepsi, O’nun yapan olması anlamı içindedir; sadece anlatım biçimimiz, bu bilinen şeyi üç kelimeyle dışa vurmamıza yol açmıştır. Çünkü konulmuş kelimeler arasında bunları toplayan bir kelime bulamadık. Onlar için yeni bir kelime üretmek de doğru olmazdı; çünkü o kelime bilinmeyen bir kelime olur, açıklamaya ihtiyaç duyar ve sonunda yine onun yerine çok sayıda kelimeye dönmek zorunda kalırdık. Eğer biri, bu anlamların farklılık gerektirdiğini, yani bunlardan birinin diğerinden başka olmasını zorunlu kıldığını düşünürse, ona bu düşüncesinin sağlam inceleme bakımından bozukluğunu açıklarım. Çünkü farklılık ve değişme ancak cisimlerde ve öze ait olmayan sonradan ilişen niteliklerde olur. Cisimlerin ve sonradan ilişen niteliklerin Yaratıcısı ise her türlü farklılık ve değişmeden yücedir. Bununla da yetinmem; açıklamayı tamamen doyurucu hale getiririm ve derim ki: Biz “yapan” dediğimizde, bu O’nun özünde bir artış ifade etmez; yalnızca burada O’nun yaptığı bir şey bulunduğunu ifade eder. Aynı şekilde “diri, güçlü, bilge” dediğimizde de bunlar “yapan” sözünün açıklamalarıdır. Çünkü bu anlamlar kendisinde aynı anda bulunmayan kimse yapan olamaz. Öyleyse bu sözler O’nun özünde bir artış ifade etmez; yalnızca burada O’nun yaptığı bir şey bulunduğunu ifade eder. Bunu düşündükten ve bu açıklamayı yerli yerine koyduktan sonra Kutsal Kitaplara döndüm ve orada O’ndan başkasının iptal edildiğini gördüm: “O’ndan başkası yoktur” (Devarim 4:35); “O’ndan işittiğimiz ne kadar az bir fısıltıdır” (İyov 26:14); ayrıca “O gün HaŞem bir olacak ve adı bir olacak” (Zeharya 14:9).