HaEmunot veHaDeot · [Treatise X] Moral Conduct; Thought and Belief, Chapter 10
1
השביעי שער ישוב העולם. ראו אנשים אחרים, כי ישוב טוב בכל מה שיתעסק בו האדם, ואמרו כי ישוב הבית הוא דבר שצריך, כי לולא הוא לא היה לאדם מקום יהיה לו מחסה מן החום והקור, ויתקבצו אליו כל הנלוים אליו; אך ישוב השדות צרכם למזון, שאי אפשר לעמוד בלעדיו, וכלם מחדשים לאדם השמחה, ורחב הלב והחריצות והגילה, וכמו שאמר (קהלת ה' ח') ויתרון ארץ בכל הוא מלך לשדה נעבד; ובישוב ובנינים מתפארים המלכים והשרים, כמו שאמר (איוב ג' י"ד) עם מלכים ויועצי ארץ הבונים חרבות למו; ובכמו זה יעד המאמינים, כמו שאמר (דברים ו' י"א) ובתים מלאים כל טוב אשר לא מלאת. והתבוננתי בעצתם ומצאתים שטעו, כאשר חייבו עזיבת כל הדברים התעסק בשער הזה, ואיך יוכל אדם לישב מאומה מכל זה, כי אם בחכמה ועצר ובידיעת המדות והשערים. ואם לא יהיה באמצע מדע רחב לא יגיע דבר מהמבוקש הזה, ואם יטריח אדם עצמו בשער היישוב, יפול ביגיעה ובעמל והדאגה והתוגה והוצאת הממון משלו ומשל אחרים, מתאותו להשלים מה שהחל ממנו, וכמ"ש (ירמי' כ"ב י"א) הוי בונה ביתו בלא צדק ועליותיו בלא משפט ברעהו יעבוד חנם. ואם ישלים מה שהחל, ויראה בו דבר שלא יישר בעיניו, לא ישוה כל מה שטרח בעיניו מאומה, ויהיה עמלו ויגיעתו לריק, וכמ"ש (מלכים א' ט' י"ב) ויצא חירם מצור לראות את עדים אשר נתן לו שלמה ולא ישרו בעיניו. ואיה היגון המתמיד וקוצר רוח כי אם עמו. ואיה קנאת בני אדם וכעס המלכים והבאת הפגעים כי אם עמו, וכמ"ש (עמוס ה' י"א) בתי גזית בניתם ולא תשבו בם. ואם יהיה הישוב שדות, לא יצמחו נטעיהם כרצון האדם, אך הם צומחים כרצון בוראם, והדאגה על זה מתמדת. ואם יעקרם ויעמיד אחרים תחתם תכפל דאגתו והתוגה על העצר המטר יותר גדולה, וכן בצמאון ובקוצים ובירקון והארבה והשטף, וכמ"ש (מ"א ח' ל"ז) רעב כי יהיה בארץ דבר כי יהיה שדפון ירקון ארבה. ועול המלכים וחמס עבדיהם, עד שיהיה מה שיעשו השדות להם, ולא יגיע מהם ליד בעליהם מאומה, וכמ"ש (קהלת ה' י') ברבות הטובה רבו אוכליה ואין יתרון לבעליה כי אם ראות עיניו. ואם יגדל מה שזרע ויאסוף את תבואתו, תהיה כונתו וחפצו ביוקר השערים וצוק העתים, עד שיקח מה שיש ביד העניים והדלים, כמ"ש (עמוס ח' ו') לקנות בכסף דלים ואביון בעבור נעלים ומפל בר נשביר. ולא נתנה אהבת היישוב בלב האדם כי אם לתקן בו צרכו בלבד, כמו שאמר (תהלים קו לו) ויושב שם רעבים ויכוננו עיר מושב ויזרעו שדות ויטעו כרמים ויעשו פרי תבואה:
Yedinci kapı, dünyanın bayındır hale getirilmesi kapısıdır. Başka insanlar, insanın uğraşacağı şeylerin en iyisinin bayındır kılma olduğunu düşündüler. Evin bayındır hale getirilmesinin gerekli bir şey olduğunu söylediler; çünkü bu olmasaydı insanın sıcak ve soğuktan korunacağı, kendisine bağlı olanların da etrafında toplanacağı bir yeri olmazdı. Tarlaların bayındır hale getirilmesine gelince, onların gerekliliği beslenme içindir; çünkü onsuz ayakta durmak mümkün değildir. Bunların hepsi insanda sevinç, gönül genişliği, çalışkanlık ve neşe doğurur. Nitekim “Toprağın üstünlüğü her şeydedir; kral bile işlenen tarlaya bağlıdır” (Kohelet 5:8) denmiştir. Bayındırlık ve yapılarla krallar ve yöneticiler övünürler. Nitekim “Kendileri için yıkıntılar inşa eden dünya kralları ve danışmanlarıyla birlikte” (İyov 3:14) denmiştir. İnananlara da buna benzer şeyler vaat edilmiştir. Nitekim “Senin doldurmadığın her türlü iyilikle dolu evler” (Devarim 6:11) denmiştir.
Onların görüşünü inceledim ve yanıldıklarını gördüm; çünkü bu kapıyla uğraşmak uğruna bütün diğer şeylerin terk edilmesini zorunlu saydılar. Oysa insan bütün bunlardan herhangi birini bilgelik, kendini tutma, ölçüleri ve kapıları bilme olmadan nasıl bayındır hale getirebilir? Arada geniş bir bilgi bulunmazsa, bu istenen şeylerden hiçbirine ulaşılamaz. İnsan kendisini bayındırlık kapısında yorar ve zorlarsa, başladığı şeyi tamamlamak istemesi sebebiyle yorgunluğa, zahmete, kaygıya, kedere, kendi malından ve başkalarının malından harcamaya düşer. Nitekim “Evini doğruluk olmadan, üst odalarını adalet olmadan yapanın vay haline; komşusunu karşılıksız çalıştırır” (Yirmeyahu 22:13) denmiştir. Başladığı şeyi tamamlasa bile, onda gözünde doğru görünmeyen bir şey görürse, çektiği bütün zahmet onun gözünde hiçbir değere eşit olmaz; emeği ve yorgunluğu boşa gider. Nitekim “Hiram, Şelomo’nun kendisine verdiği kentleri görmek için Tsor’dan çıktı; onlar gözünde doğru görünmedi” (Melahim I 9:12) denmiştir. Sürekli keder ve ruh darlığı bundan başka nerede bulunur? İnsanların kıskançlığı, kralların öfkesi ve belaların gelmesi bundan başka nerede bulunur? Nitekim “Yontma taş evler yaptınız, fakat onlarda oturmayacaksınız” (Amos 5:11) denmiştir.
Eğer bayındırlık tarlalarla ilgiliyse, dikilenler insanın isteğine göre büyümez; onlar Yaratıcılarının isteğine göre büyür. Bu konudaki kaygı süreklidir. Eğer onları söker ve yerlerine başkalarını dikerse, kaygısı iki katına çıkar. Yağmurun tutulması konusundaki keder daha da büyüktür; susuzlukta, dikenlerde, sararmada, çekirgede ve selde de böyledir. Nitekim “Ülkede kıtlık olursa, salgın olursa, kavurucu rüzgar, sararma, çekirge olursa...” (Melahim I 8:37) denmiştir. Kralların yükü ve hizmetkarlarının zorbalığı da buna eklenir; öyle ki tarlaların ürettiği şey onlar için olur, sahiplerinin eline onlardan hiçbir şey geçmez. Nitekim “Mal çoğaldığında onu yiyenler de çoğalır; sahibine gözlerinin görmesinden başka ne üstünlük kalır?” (Kohelet 5:10) denmiştir. Eğer ektiği şey büyür ve ürününü toplarsa, niyeti ve arzusu fiyatların yükselmesine ve zamanların daralmasına yönelir; böylece yoksulların ve düşkünlerin elindekini alır. Nitekim “Yoksulları gümüşle, düşkünü bir çift ayakkabı karşılığında satın almak ve döküntü tahılı satmak için” (Amos 8:6) denmiştir. Bayındırlık sevgisi insanın kalbine yalnızca ihtiyacını onunla düzenlemesi için yerleştirilmiştir. Nitekim “Oraya açları yerleştirdi; bir oturma kenti kurdular. Tarlalar ektiler, bağlar diktiler ve ürün veren meyve elde ettiler” (Tehilim 107:36–37) denmiştir.
השביעי שער ישוב העולם. ראו אנשים אחרים, כי ישוב טוב בכל מה שיתעסק בו האדם, ואמרו כי ישוב הבית הוא דבר שצריך, כי לולא הוא לא היה לאדם מקום יהיה לו מחסה מן החום והקור, ויתקבצו אליו כל הנלוים אליו; אך ישוב השדות צרכם למזון, שאי אפשר לעמוד בלעדיו, וכלם מחדשים לאדם השמחה, ורחב הלב והחריצות והגילה, וכמו שאמר (קהלת ה' ח') ויתרון ארץ בכל הוא מלך לשדה נעבד; ובישוב ובנינים מתפארים המלכים והשרים, כמו שאמר (איוב ג' י"ד) עם מלכים ויועצי ארץ הבונים חרבות למו; ובכמו זה יעד המאמינים, כמו שאמר (דברים ו' י"א) ובתים מלאים כל טוב אשר לא מלאת. והתבוננתי בעצתם ומצאתים שטעו, כאשר חייבו עזיבת כל הדברים התעסק בשער הזה, ואיך יוכל אדם לישב מאומה מכל זה, כי אם בחכמה ועצר ובידיעת המדות והשערים. ואם לא יהיה באמצע מדע רחב לא יגיע דבר מהמבוקש הזה, ואם יטריח אדם עצמו בשער היישוב, יפול ביגיעה ובעמל והדאגה והתוגה והוצאת הממון משלו ומשל אחרים, מתאותו להשלים מה שהחל ממנו, וכמ"ש (ירמי' כ"ב י"א) הוי בונה ביתו בלא צדק ועליותיו בלא משפט ברעהו יעבוד חנם. ואם ישלים מה שהחל, ויראה בו דבר שלא יישר בעיניו, לא ישוה כל מה שטרח בעיניו מאומה, ויהיה עמלו ויגיעתו לריק, וכמ"ש (מלכים א' ט' י"ב) ויצא חירם מצור לראות את עדים אשר נתן לו שלמה ולא ישרו בעיניו. ואיה היגון המתמיד וקוצר רוח כי אם עמו. ואיה קנאת בני אדם וכעס המלכים והבאת הפגעים כי אם עמו, וכמ"ש (עמוס ה' י"א) בתי גזית בניתם ולא תשבו בם. ואם יהיה הישוב שדות, לא יצמחו נטעיהם כרצון האדם, אך הם צומחים כרצון בוראם, והדאגה על זה מתמדת. ואם יעקרם ויעמיד אחרים תחתם תכפל דאגתו והתוגה על העצר המטר יותר גדולה, וכן בצמאון ובקוצים ובירקון והארבה והשטף, וכמ"ש (מ"א ח' ל"ז) רעב כי יהיה בארץ דבר כי יהיה שדפון ירקון ארבה. ועול המלכים וחמס עבדיהם, עד שיהיה מה שיעשו השדות להם, ולא יגיע מהם ליד בעליהם מאומה, וכמ"ש (קהלת ה' י') ברבות הטובה רבו אוכליה ואין יתרון לבעליה כי אם ראות עיניו. ואם יגדל מה שזרע ויאסוף את תבואתו, תהיה כונתו וחפצו ביוקר השערים וצוק העתים, עד שיקח מה שיש ביד העניים והדלים, כמ"ש (עמוס ח' ו') לקנות בכסף דלים ואביון בעבור נעלים ומפל בר נשביר. ולא נתנה אהבת היישוב בלב האדם כי אם לתקן בו צרכו בלבד, כמו שאמר (תהלים קו לו) ויושב שם רעבים ויכוננו עיר מושב ויזרעו שדות ויטעו כרמים ויעשו פרי תבואה:
Yedinci kapı, dünyanın bayındır hale getirilmesi kapısıdır. Başka insanlar, insanın uğraşacağı şeylerin en iyisinin bayındır kılma olduğunu düşündüler. Evin bayındır hale getirilmesinin gerekli bir şey olduğunu söylediler; çünkü bu olmasaydı insanın sıcak ve soğuktan korunacağı, kendisine bağlı olanların da etrafında toplanacağı bir yeri olmazdı. Tarlaların bayındır hale getirilmesine gelince, onların gerekliliği beslenme içindir; çünkü onsuz ayakta durmak mümkün değildir. Bunların hepsi insanda sevinç, gönül genişliği, çalışkanlık ve neşe doğurur. Nitekim “Toprağın üstünlüğü her şeydedir; kral bile işlenen tarlaya bağlıdır” (Kohelet 5:8) denmiştir. Bayındırlık ve yapılarla krallar ve yöneticiler övünürler. Nitekim “Kendileri için yıkıntılar inşa eden dünya kralları ve danışmanlarıyla birlikte” (İyov 3:14) denmiştir. İnananlara da buna benzer şeyler vaat edilmiştir. Nitekim “Senin doldurmadığın her türlü iyilikle dolu evler” (Devarim 6:11) denmiştir. Onların görüşünü inceledim ve yanıldıklarını gördüm; çünkü bu kapıyla uğraşmak uğruna bütün diğer şeylerin terk edilmesini zorunlu saydılar. Oysa insan bütün bunlardan herhangi birini bilgelik, kendini tutma, ölçüleri ve kapıları bilme olmadan nasıl bayındır hale getirebilir? Arada geniş bir bilgi bulunmazsa, bu istenen şeylerden hiçbirine ulaşılamaz. İnsan kendisini bayındırlık kapısında yorar ve zorlarsa, başladığı şeyi tamamlamak istemesi sebebiyle yorgunluğa, zahmete, kaygıya, kedere, kendi malından ve başkalarının malından harcamaya düşer. Nitekim “Evini doğruluk olmadan, üst odalarını adalet olmadan yapanın vay haline; komşusunu karşılıksız çalıştırır” (Yirmeyahu 22:13) denmiştir. Başladığı şeyi tamamlasa bile, onda gözünde doğru görünmeyen bir şey görürse, çektiği bütün zahmet onun gözünde hiçbir değere eşit olmaz; emeği ve yorgunluğu boşa gider. Nitekim “Hiram, Şelomo’nun kendisine verdiği kentleri görmek için Tsor’dan çıktı; onlar gözünde doğru görünmedi” (Melahim I 9:12) denmiştir. Sürekli keder ve ruh darlığı bundan başka nerede bulunur? İnsanların kıskançlığı, kralların öfkesi ve belaların gelmesi bundan başka nerede bulunur? Nitekim “Yontma taş evler yaptınız, fakat onlarda oturmayacaksınız” (Amos 5:11) denmiştir. Eğer bayındırlık tarlalarla ilgiliyse, dikilenler insanın isteğine göre büyümez; onlar Yaratıcılarının isteğine göre büyür. Bu konudaki kaygı süreklidir. Eğer onları söker ve yerlerine başkalarını dikerse, kaygısı iki katına çıkar. Yağmurun tutulması konusundaki keder daha da büyüktür; susuzlukta, dikenlerde, sararmada, çekirgede ve selde de böyledir. Nitekim “Ülkede kıtlık olursa, salgın olursa, kavurucu rüzgar, sararma, çekirge olursa...” (Melahim I 8:37) denmiştir. Kralların yükü ve hizmetkarlarının zorbalığı da buna eklenir; öyle ki tarlaların ürettiği şey onlar için olur, sahiplerinin eline onlardan hiçbir şey geçmez. Nitekim “Mal çoğaldığında onu yiyenler de çoğalır; sahibine gözlerinin görmesinden başka ne üstünlük kalır?” (Kohelet 5:10) denmiştir. Eğer ektiği şey büyür ve ürününü toplarsa, niyeti ve arzusu fiyatların yükselmesine ve zamanların daralmasına yönelir; böylece yoksulların ve düşkünlerin elindekini alır. Nitekim “Yoksulları gümüşle, düşkünü bir çift ayakkabı karşılığında satın almak ve döküntü tahılı satmak için” (Amos 8:6) denmiştir. Bayındırlık sevgisi insanın kalbine yalnızca ihtiyacını onunla düzenlemesi için yerleştirilmiştir. Nitekim “Oraya açları yerleştirdi; bir oturma kenti kurdular. Tarlalar ektiler, bağlar diktiler ve ürün veren meyve elde ettiler” (Tehilim 107:36–37) denmiştir.