HaEmunot veHaDeot · [Treatise X] Moral Conduct; Thought and Belief, Chapter 11
1
השמיני שער החיים. ראו אחרים כי הטוב שידרוש האדם בעולם הזה, ההשגה על אריכות ימי חייו, ואמרו כי ארך החיים, בו יגיע האדם אל כל אשר יחפוץ, מעניני התורה ועניני העולם, ואם לא ישתדל האדם על זה אי זה דבר ישמור, ובה יעדו הספרים באמרם למען יאריכון ימיך (שמות כ' י"ב), למען תחיו ימים רבים (ירמי' ל"ה ז'). וסבות החיים אצל אלה התמדת האכילה והשתיה, ושלא ירבה במשגל, ושישתדל לשמח את נפשו, ושימנע מהכנס בסכנות ובפחדים, כל עניני התורה ועניני העולם. ואמת הוא כי הענינים האלה מתקנים הגוף, אבל אינם סבות החיים, כי אנחנו מוצאים הרבה מבני אדם הם על הענין הזה, והם קצרי חיים, ואחרים בהפך הענין הזה, וחייהם ארוכים. ותראה גופים שבנינם חזק, יהרסו מהרה, ואחרים בנינם חלוש, יעמדו ימים רבים. ואם היה הענין כאשר אמרו, היו המלכים מאריכים ימים יותר מכל אדם, בעבור שהם יכלתם על המזונות והתענוג. ועוד אזכור כל מה שהניחו בשער הזה, כי האדם כל אשר יאריכו ימיו, ירבו יגוניו ודאגותיו וצרותיו, וכמו שאמר (תהלים כ"ה י"ז) צרות לבבי הרחיבו; וירבו עליו העונות והחטאים, ויאריך חשבונם ומנינם, וכאלו הם מתחדשים בכל יום, כמ"ש (צפניה ג' ז') אכן השכימו השחיתו כל עלילותם; ובעוד שהוא בענין הילדות הוא סכל לא ידע מאומה, כמו שאמר (משלי כ"ב ט"ו) אולת קשורה בלב נער; וכאשר יגיע אל ימי הנערות יעתק אל ההפסד ואל ההפקר, כמו שאמר (שם כ"ט) נער משולח מביש אמו; וכאשר יגיע אל הבחרות, יכנס בעמל וביגיעה, וכמ"ש (שם י"ו כ"ו) נפש עמל עמלה לו כי אכף עליו פיהו; וכאשר יגיע אל הזקנה יסור כל מה שהתאוה ויהיו חייו עליו לטרח, כמו שאמר (קהלת י"ב י"א) עד אשר לא יבאו ימי הרעה והגיעו ימים אשר תאמר אין לי בהם חפץ, ויחסר זיוו ולחו והרגשתו וכחותיו, וישוב כעב אשר נמס ממנו המטר, ונשאר עשנו היבש אשר אין בו תועלת, כמ"ש אחריו (קהלת י"ב ב') עד אשר לא תחשך השמש והאור והירח והכוכבים ושבו העבים אחרי הגשם, ושאר הפרשה עד סופה. והאדם הצדיק לא יאהב חיי העולם הזה, כי אם בעבור שהיא מדרגה יגיע בה ויעלה ממנה אל העולם הבא, לא בעבור עצמה. ולא נתנה אהבתה בלב האדם כי אם שלא ימית את עצמו כשתבא עליו צרה, כמ"ש (בראשית ט' ה') ואך את דמכם לנפשותיכם אדרוש:
Sekizinci kapı, hayat kapısıdır. Başkaları, insanın bu dünyada araması gereken iyiliğin, hayat günlerinin uzunluğunu elde etmek olduğunu düşündüler. Dediler ki: Uzun ömür sayesinde insan Tora işlerinden ve dünya işlerinden dilediği her şeye ulaşır. İnsan bunun için çaba göstermezse, hangi şeyi koruyabilir? Kitaplar da bunu vaat etmiş, “Günlerin uzasın diye” (Şemot 20:12), “Çok günler yaşayasınız diye” (Yirmeyahu 35:7) demiştir. Bunlara göre hayatın sebepleri; yemeyi ve içmeyi sürdürmek, cinsel ilişkiyi çoğaltmamak, nefeşini sevindirmeye çalışmak, tehlikelere ve korkulara girmekten sakınmak, Tora işlerinin ve dünya işlerinin bütün yönlerini gözetmektir.
Gerçek şudur ki bu şeyler bedeni düzenler; fakat hayatın sebepleri değildir. Çünkü insanların birçoğunu bu durumda buluruz, ama ömürleri kısadır; başkaları ise bunun tersinde bulunur, fakat hayatları uzundur. Yapısı güçlü bedenlerin kısa sürede yıkıldığını, yapısı zayıf olan başkalarının ise uzun günler ayakta kaldığını görürsün. Eğer durum onların dediği gibi olsaydı, krallar bütün insanlardan daha uzun yaşardı; çünkü yiyeceklere ve zevklere ulaşma güçleri onların elindedir.
Bu konuda bıraktıkları her şeyi de anacağım: İnsanın günleri ne kadar uzarsa, kederleri, kaygıları ve sıkıntıları da o kadar çoğalır. Nitekim “Yüreğimin sıkıntıları genişledi” (Tehilim 25:17) denmiştir. Suçlar ve günahlar onun üzerinde çoğalır; onların hesabı ve sayısı uzar; sanki her gün yenilenirler. Nitekim “Gerçekten, erkenden kalkıp bütün işlerini bozdular” (Tsefanya 3:7) denmiştir. Çocukluk halindeyken akılsızdır, hiçbir şey bilmez. Nitekim “Akılsızlık çocuğun yüreğine bağlanmıştır” (Mişle 22:15) denmiştir. Gençlik günlerine ulaşınca bozulmaya ve başıboşluğa geçer. Nitekim “Başıboş bırakılmış genç annesini utandırır” (Mişle 29:15) denmiştir. Delikanlılığa ulaşınca zahmet ve yorgunluğa girer. Nitekim “Çalışanın nefeşi kendisi için çalışır; çünkü ağzı onu zorlar” (Mişle 16:26) denmiştir. Yaşlılığa ulaşınca arzu ettiği her şey ondan ayrılır; hayatı ona yük olur. Nitekim “Kötü günler gelmeden ve ‘Onlardan hoşnut değilim’ diyeceğin yıllar yaklaşmadan önce” (Kohelet 12:1) denmiştir. Parlaklığı, nemi, duyusu ve güçleri eksilir; yağmuru kendisinden eriyip gitmiş, geriye faydasız kuru dumanı kalmış bir bulut gibi olur. Nitekim hemen ardından “Güneş, ışık, ay ve yıldızlar kararmadan, yağmurdan sonra bulutlar geri dönmeden önce” (Kohelet 12:2) ve bölümün sonuna kadar gelen bütün pasaj bunu anlatır. Doğru insan bu dünya hayatını kendisi için sevmez; onu ancak, onunla ulaşıp ondan Olam HaBa’ya yükseleceği bir basamak olduğu için sever. Dünya hayatının sevgisi insanın kalbine yalnızca, üzerine bir sıkıntı geldiğinde kendisini öldürmesin diye verilmiştir. Nitekim “Canlarınız için kanınızı da isteyeceğim” (Bereşit 9:5) denmiştir.
השמיני שער החיים. ראו אחרים כי הטוב שידרוש האדם בעולם הזה, ההשגה על אריכות ימי חייו, ואמרו כי ארך החיים, בו יגיע האדם אל כל אשר יחפוץ, מעניני התורה ועניני העולם, ואם לא ישתדל האדם על זה אי זה דבר ישמור, ובה יעדו הספרים באמרם למען יאריכון ימיך (שמות כ' י"ב), למען תחיו ימים רבים (ירמי' ל"ה ז'). וסבות החיים אצל אלה התמדת האכילה והשתיה, ושלא ירבה במשגל, ושישתדל לשמח את נפשו, ושימנע מהכנס בסכנות ובפחדים, כל עניני התורה ועניני העולם. ואמת הוא כי הענינים האלה מתקנים הגוף, אבל אינם סבות החיים, כי אנחנו מוצאים הרבה מבני אדם הם על הענין הזה, והם קצרי חיים, ואחרים בהפך הענין הזה, וחייהם ארוכים. ותראה גופים שבנינם חזק, יהרסו מהרה, ואחרים בנינם חלוש, יעמדו ימים רבים. ואם היה הענין כאשר אמרו, היו המלכים מאריכים ימים יותר מכל אדם, בעבור שהם יכלתם על המזונות והתענוג. ועוד אזכור כל מה שהניחו בשער הזה, כי האדם כל אשר יאריכו ימיו, ירבו יגוניו ודאגותיו וצרותיו, וכמו שאמר (תהלים כ"ה י"ז) צרות לבבי הרחיבו; וירבו עליו העונות והחטאים, ויאריך חשבונם ומנינם, וכאלו הם מתחדשים בכל יום, כמ"ש (צפניה ג' ז') אכן השכימו השחיתו כל עלילותם; ובעוד שהוא בענין הילדות הוא סכל לא ידע מאומה, כמו שאמר (משלי כ"ב ט"ו) אולת קשורה בלב נער; וכאשר יגיע אל ימי הנערות יעתק אל ההפסד ואל ההפקר, כמו שאמר (שם כ"ט) נער משולח מביש אמו; וכאשר יגיע אל הבחרות, יכנס בעמל וביגיעה, וכמ"ש (שם י"ו כ"ו) נפש עמל עמלה לו כי אכף עליו פיהו; וכאשר יגיע אל הזקנה יסור כל מה שהתאוה ויהיו חייו עליו לטרח, כמו שאמר (קהלת י"ב י"א) עד אשר לא יבאו ימי הרעה והגיעו ימים אשר תאמר אין לי בהם חפץ, ויחסר זיוו ולחו והרגשתו וכחותיו, וישוב כעב אשר נמס ממנו המטר, ונשאר עשנו היבש אשר אין בו תועלת, כמ"ש אחריו (קהלת י"ב ב') עד אשר לא תחשך השמש והאור והירח והכוכבים ושבו העבים אחרי הגשם, ושאר הפרשה עד סופה. והאדם הצדיק לא יאהב חיי העולם הזה, כי אם בעבור שהיא מדרגה יגיע בה ויעלה ממנה אל העולם הבא, לא בעבור עצמה. ולא נתנה אהבתה בלב האדם כי אם שלא ימית את עצמו כשתבא עליו צרה, כמ"ש (בראשית ט' ה') ואך את דמכם לנפשותיכם אדרוש:
Sekizinci kapı, hayat kapısıdır. Başkaları, insanın bu dünyada araması gereken iyiliğin, hayat günlerinin uzunluğunu elde etmek olduğunu düşündüler. Dediler ki: Uzun ömür sayesinde insan Tora işlerinden ve dünya işlerinden dilediği her şeye ulaşır. İnsan bunun için çaba göstermezse, hangi şeyi koruyabilir? Kitaplar da bunu vaat etmiş, “Günlerin uzasın diye” (Şemot 20:12), “Çok günler yaşayasınız diye” (Yirmeyahu 35:7) demiştir. Bunlara göre hayatın sebepleri; yemeyi ve içmeyi sürdürmek, cinsel ilişkiyi çoğaltmamak, nefeşini sevindirmeye çalışmak, tehlikelere ve korkulara girmekten sakınmak, Tora işlerinin ve dünya işlerinin bütün yönlerini gözetmektir. Gerçek şudur ki bu şeyler bedeni düzenler; fakat hayatın sebepleri değildir. Çünkü insanların birçoğunu bu durumda buluruz, ama ömürleri kısadır; başkaları ise bunun tersinde bulunur, fakat hayatları uzundur. Yapısı güçlü bedenlerin kısa sürede yıkıldığını, yapısı zayıf olan başkalarının ise uzun günler ayakta kaldığını görürsün. Eğer durum onların dediği gibi olsaydı, krallar bütün insanlardan daha uzun yaşardı; çünkü yiyeceklere ve zevklere ulaşma güçleri onların elindedir. Bu konuda bıraktıkları her şeyi de anacağım: İnsanın günleri ne kadar uzarsa, kederleri, kaygıları ve sıkıntıları da o kadar çoğalır. Nitekim “Yüreğimin sıkıntıları genişledi” (Tehilim 25:17) denmiştir. Suçlar ve günahlar onun üzerinde çoğalır; onların hesabı ve sayısı uzar; sanki her gün yenilenirler. Nitekim “Gerçekten, erkenden kalkıp bütün işlerini bozdular” (Tsefanya 3:7) denmiştir. Çocukluk halindeyken akılsızdır, hiçbir şey bilmez. Nitekim “Akılsızlık çocuğun yüreğine bağlanmıştır” (Mişle 22:15) denmiştir. Gençlik günlerine ulaşınca bozulmaya ve başıboşluğa geçer. Nitekim “Başıboş bırakılmış genç annesini utandırır” (Mişle 29:15) denmiştir. Delikanlılığa ulaşınca zahmet ve yorgunluğa girer. Nitekim “Çalışanın nefeşi kendisi için çalışır; çünkü ağzı onu zorlar” (Mişle 16:26) denmiştir. Yaşlılığa ulaşınca arzu ettiği her şey ondan ayrılır; hayatı ona yük olur. Nitekim “Kötü günler gelmeden ve ‘Onlardan hoşnut değilim’ diyeceğin yıllar yaklaşmadan önce” (Kohelet 12:1) denmiştir. Parlaklığı, nemi, duyusu ve güçleri eksilir; yağmuru kendisinden eriyip gitmiş, geriye faydasız kuru dumanı kalmış bir bulut gibi olur. Nitekim hemen ardından “Güneş, ışık, ay ve yıldızlar kararmadan, yağmurdan sonra bulutlar geri dönmeden önce” (Kohelet 12:2) ve bölümün sonuna kadar gelen bütün pasaj bunu anlatır. Doğru insan bu dünya hayatını kendisi için sevmez; onu ancak, onunla ulaşıp ondan Olam HaBa’ya yükseleceği bir basamak olduğu için sever. Dünya hayatının sevgisi insanın kalbine yalnızca, üzerine bir sıkıntı geldiğinde kendisini öldürmesin diye verilmiştir. Nitekim “Canlarınız için kanınızı da isteyeceğim” (Bereşit 9:5) denmiştir.