HaEmunot veHaDeot · [Treatise X] Moral Conduct; Thought and Belief, Chapter 9
1
הששי שער הבנים. ראו אנשים אחרים שישתדלו בקשת הבנים, ואמרו שיש בזה שמחה לנפש ומחמד לעין וששון וגילה, ולולי הבנים לא היו בני אדם, ולא יתקים העולם, והם הסגלה לאדם לעת הזקנה, והזוכרים אותו בטוב אחר מותו; ושהחנינה והרחמים אינם כי אם להם, והכבוד והיקר להם. ודי כי כל נכבד מן הנביאים שואל אותם, כאשר תמצא אברהם אומר (בראשית ט"ו ג') הן לי לא נתת זרע, ואמרה התורה ויעתר יצחק ליי' לנוכח אשתו כי עקרה היא (שם כ"ה כ"א), ואמרה רחל הבה לי בנים ואם אין מתה אנכי (שם ל' א'); ופעמים מלמדו האב תורת האלהים יתברך ויתעלה וחקיו ומצותיו, יקנה בם שכר, כאשר אמר (ישעי' ל"ח י"ט) אב לבנים יודיע אל אמתך. והשתכלתי במה שאמרו, וראיתיו נכון בבנים שיחנם הבורא לעבדו כרצונו; ומקום טעות אלה, שמחייבים כונת זה השער לבדו, מבלי שאר הדברים. ואומר מה תועלת יש בהם אם לא יהיה להם מזון וכסות ומחסה, ומה טוב יש בגדולם אם לא יהיה להם חכמה ומדע? ומה היא חנינתם והחמלה עם העדר אלה הדברים? רק תוספת בצער האבות; ואנה הוא יקרם וכבודם, שיקוה מהם דבר, כשלא יהיה להם הקדמות? ואיה צער ההריון וחבלי הלידה ומה שיקרה מן חליה, וכמו שאמר (בראשית ג' ט"ו) בעצב תלדי בנים. ושמא תמות בעת לדתה ותשוב השמחה לאבל, כמו שאמר (בראשית ל"ה י"ח) ויהי בצאת נפשה כי מתה. ואיה יגיעת האב ועמלו והכנסתו בכל סכנה כי אם על מזון בניו, כמו שאמר (איוב ל"ט ל') ואפרוחיו יעלעו דם. ואיה צער הגדול והנהגת החלי ותקון הרפואות ושמירת מי השעורים והכנת המשקים, כי אם עמהם ברוב. כל שכן שאחרית הענין למות ולשכול, והוא האוי והאבוי, כמו שאמר (הושע ט' י"ב) כי שם יגדלו את בניהם ושכלתים מאדם. ואם יחיו, הפחד ממה שיחדשוהו הזכרים מהם איננו מניח לו לישון, וכמ"ש (משלי י"ט כ"ו) משדד אב יבריח אם בן מביש ומחפיר; ופחד ממה שיתחדש על הנקבות מהם הוא כלימת עולם וחרפת פנים, כמו שאמרו רבותינו (סנהדרין ק' ב') מפחדה לא יישן בלילה. והכלל אם יהיו ממרים תאבד התוחלת, כל שכן אם יהיו מרעים, ועליהם אמר (שם ל' י"א) דור אביו יקלל ואת אמו לא יברך. אבל שם האב לאהוב את הבנים להחזיק במה שחננו בוראו בהם ולא יקוץ בהם, כמו שאמר (תהלים קכ"ז ג') הנה נחלת יי' בנים שכר פרי הבטן:
Altıncısı, çocuklar kapısıdır. Başka insanlar, çocuk istemeye gayret etmeleri gerektiğini gördüler ve dediler ki: Bunda nefeş için sevinç, göz için hoşluk, sevinç ve coşku vardır. Çocuklar olmasaydı insanlar olmazdı ve dünya ayakta kalmazdı. Onlar yaşlılık vaktinde insanın seçkin dayanağıdır; ölümünden sonra onu iyilikle ananlar onlardır. Lütuf ve merhamet ancak onlar içindir; saygı ve değer de onlaradır. Şu yeterlidir ki peygamberlerin en değerlilerinin hepsi onları istemiştir. Avraam’ın “İşte bana soy vermedin” (Bereşit 15:3) dediğini görürsün. Tora “Yitshak, eşi karşısında HaŞem’e yakardı, çünkü o kısırdı” (Bereşit 25:21) demiştir. Rahel de “Bana çocuklar ver; yoksa ben ölüyüm” (Bereşit 30:1) demiştir. Bazen baba çocuğuna, kutsanmış ve yüce Tanrı’nın Tora’sını, yasalarını ve buyruklarını öğretir; böylece onlar aracılığıyla ödül kazanır. Nitekim “Baba, çocuklara Senin hakikatini bildirir” (Yeşayahu 38:19) denmiştir. Söylediklerini düşündüm ve bunu, Yaratan’ın kuluna kendi isteğine uygun biçimde lütfettiği çocuklar hakkında doğru gördüm. Bu insanların hata yeri, diğer şeyler olmaksızın yalnızca bu kapının amaç edinilmesini zorunlu saymalarıdır. Derim ki: Eğer çocukların yiyeceği, giysisi ve barınağı olmazsa onlarda ne fayda vardır? Eğer bilgileri ve kavrayışları olmazsa büyümelerinde ne iyilik vardır? Bu şeyler eksikken onlara lütuf ve şefkat ne ifade eder? Bu ancak babaların acısını artırır. Kendilerinden bir şey umulacak ön hazırlıkları yoksa, onların değeri ve saygınlığı nerededir? Peki gebeliğin acısı, doğum sancıları ve doğumdan doğan hastalıklar nerede kalır? Nitekim “Acı içinde çocuk doğuracaksın” (Bereşit 3:16) denmiştir. Belki kadın doğum vaktinde ölür ve sevinç yasa döner. Nitekim “Nefeşi çıkarken —çünkü öldü—” (Bereşit 35:18) denmiştir. Peki babanın emeği, zahmeti ve çocuklarının yiyeceği için kendisini her tehlikeye sokması nerede kalır? Nitekim “Yavruları kan yalar” (İyov 39:30) denmiştir. Peki büyütmenin acısı, hastalığı yönetmek, ilaçları hazırlamak, arpa suyunu bekletmek ve içecekleri hazırlamak nerede kalır? Bunların çoğu onlarla birliktedir. Hele işin sonunun ölüm ve evlat acısına varması daha da acıdır; işte asıl “ah” ve “vah” budur. Nitekim “Çocuklarını büyütseler bile, onları insansız bırakacağım” (Hoşea 9:12) denmiştir. Eğer yaşarlarsa, erkek çocukların ortaya çıkaracağı şeylerden duyulan korku ona uyku bırakmaz. Nitekim “Babayı yıkıma uğratan, anneyi kaçıran oğul utandırır ve rezil eder” (Mişle 19:26) denmiştir. Kız çocuklar hakkında meydana gelecek şeylerden duyulan korku ise ebedi utanç ve yüz karasıdır. Nitekim rabbilerimiz “Korkusundan gece uyumaz” demiştir. Genel olarak, eğer başkaldıran çocuklar olurlarsa umut yok olur; hele kötülük yapan çocuklar olurlarsa bu daha da böyledir. Onlar hakkında “Babasına lanet eden ve annesini bereketlemeyen bir kuşak vardır” (Mişle 30:11) denmiştir. Fakat babanın çocukları sevmesi, Yaratıcısının onlar aracılığıyla kendisine lütfettiği şeyi koruması ve onlardan tiksinmemesi içindir. Nitekim “İşte çocuklar HaŞem’in mirasıdır; rahmin meyvesi ödüldür” (Tehilim 127:3) denmiştir.
הששי שער הבנים. ראו אנשים אחרים שישתדלו בקשת הבנים, ואמרו שיש בזה שמחה לנפש ומחמד לעין וששון וגילה, ולולי הבנים לא היו בני אדם, ולא יתקים העולם, והם הסגלה לאדם לעת הזקנה, והזוכרים אותו בטוב אחר מותו; ושהחנינה והרחמים אינם כי אם להם, והכבוד והיקר להם. ודי כי כל נכבד מן הנביאים שואל אותם, כאשר תמצא אברהם אומר (בראשית ט"ו ג') הן לי לא נתת זרע, ואמרה התורה ויעתר יצחק ליי' לנוכח אשתו כי עקרה היא (שם כ"ה כ"א), ואמרה רחל הבה לי בנים ואם אין מתה אנכי (שם ל' א'); ופעמים מלמדו האב תורת האלהים יתברך ויתעלה וחקיו ומצותיו, יקנה בם שכר, כאשר אמר (ישעי' ל"ח י"ט) אב לבנים יודיע אל אמתך. והשתכלתי במה שאמרו, וראיתיו נכון בבנים שיחנם הבורא לעבדו כרצונו; ומקום טעות אלה, שמחייבים כונת זה השער לבדו, מבלי שאר הדברים. ואומר מה תועלת יש בהם אם לא יהיה להם מזון וכסות ומחסה, ומה טוב יש בגדולם אם לא יהיה להם חכמה ומדע? ומה היא חנינתם והחמלה עם העדר אלה הדברים? רק תוספת בצער האבות; ואנה הוא יקרם וכבודם, שיקוה מהם דבר, כשלא יהיה להם הקדמות? ואיה צער ההריון וחבלי הלידה ומה שיקרה מן חליה, וכמו שאמר (בראשית ג' ט"ו) בעצב תלדי בנים. ושמא תמות בעת לדתה ותשוב השמחה לאבל, כמו שאמר (בראשית ל"ה י"ח) ויהי בצאת נפשה כי מתה. ואיה יגיעת האב ועמלו והכנסתו בכל סכנה כי אם על מזון בניו, כמו שאמר (איוב ל"ט ל') ואפרוחיו יעלעו דם. ואיה צער הגדול והנהגת החלי ותקון הרפואות ושמירת מי השעורים והכנת המשקים, כי אם עמהם ברוב. כל שכן שאחרית הענין למות ולשכול, והוא האוי והאבוי, כמו שאמר (הושע ט' י"ב) כי שם יגדלו את בניהם ושכלתים מאדם. ואם יחיו, הפחד ממה שיחדשוהו הזכרים מהם איננו מניח לו לישון, וכמ"ש (משלי י"ט כ"ו) משדד אב יבריח אם בן מביש ומחפיר; ופחד ממה שיתחדש על הנקבות מהם הוא כלימת עולם וחרפת פנים, כמו שאמרו רבותינו (סנהדרין ק' ב') מפחדה לא יישן בלילה. והכלל אם יהיו ממרים תאבד התוחלת, כל שכן אם יהיו מרעים, ועליהם אמר (שם ל' י"א) דור אביו יקלל ואת אמו לא יברך. אבל שם האב לאהוב את הבנים להחזיק במה שחננו בוראו בהם ולא יקוץ בהם, כמו שאמר (תהלים קכ"ז ג') הנה נחלת יי' בנים שכר פרי הבטן:
Altıncısı, çocuklar kapısıdır. Başka insanlar, çocuk istemeye gayret etmeleri gerektiğini gördüler ve dediler ki: Bunda nefeş için sevinç, göz için hoşluk, sevinç ve coşku vardır. Çocuklar olmasaydı insanlar olmazdı ve dünya ayakta kalmazdı. Onlar yaşlılık vaktinde insanın seçkin dayanağıdır; ölümünden sonra onu iyilikle ananlar onlardır. Lütuf ve merhamet ancak onlar içindir; saygı ve değer de onlaradır. Şu yeterlidir ki peygamberlerin en değerlilerinin hepsi onları istemiştir. Avraam’ın “İşte bana soy vermedin” (Bereşit 15:3) dediğini görürsün. Tora “Yitshak, eşi karşısında HaŞem’e yakardı, çünkü o kısırdı” (Bereşit 25:21) demiştir. Rahel de “Bana çocuklar ver; yoksa ben ölüyüm” (Bereşit 30:1) demiştir. Bazen baba çocuğuna, kutsanmış ve yüce Tanrı’nın Tora’sını, yasalarını ve buyruklarını öğretir; böylece onlar aracılığıyla ödül kazanır. Nitekim “Baba, çocuklara Senin hakikatini bildirir” (Yeşayahu 38:19) denmiştir. Söylediklerini düşündüm ve bunu, Yaratan’ın kuluna kendi isteğine uygun biçimde lütfettiği çocuklar hakkında doğru gördüm. Bu insanların hata yeri, diğer şeyler olmaksızın yalnızca bu kapının amaç edinilmesini zorunlu saymalarıdır. Derim ki: Eğer çocukların yiyeceği, giysisi ve barınağı olmazsa onlarda ne fayda vardır? Eğer bilgileri ve kavrayışları olmazsa büyümelerinde ne iyilik vardır? Bu şeyler eksikken onlara lütuf ve şefkat ne ifade eder? Bu ancak babaların acısını artırır. Kendilerinden bir şey umulacak ön hazırlıkları yoksa, onların değeri ve saygınlığı nerededir? Peki gebeliğin acısı, doğum sancıları ve doğumdan doğan hastalıklar nerede kalır? Nitekim “Acı içinde çocuk doğuracaksın” (Bereşit 3:16) denmiştir. Belki kadın doğum vaktinde ölür ve sevinç yasa döner. Nitekim “Nefeşi çıkarken —çünkü öldü—” (Bereşit 35:18) denmiştir. Peki babanın emeği, zahmeti ve çocuklarının yiyeceği için kendisini her tehlikeye sokması nerede kalır? Nitekim “Yavruları kan yalar” (İyov 39:30) denmiştir. Peki büyütmenin acısı, hastalığı yönetmek, ilaçları hazırlamak, arpa suyunu bekletmek ve içecekleri hazırlamak nerede kalır? Bunların çoğu onlarla birliktedir. Hele işin sonunun ölüm ve evlat acısına varması daha da acıdır; işte asıl “ah” ve “vah” budur. Nitekim “Çocuklarını büyütseler bile, onları insansız bırakacağım” (Hoşea 9:12) denmiştir. Eğer yaşarlarsa, erkek çocukların ortaya çıkaracağı şeylerden duyulan korku ona uyku bırakmaz. Nitekim “Babayı yıkıma uğratan, anneyi kaçıran oğul utandırır ve rezil eder” (Mişle 19:26) denmiştir. Kız çocuklar hakkında meydana gelecek şeylerden duyulan korku ise ebedi utanç ve yüz karasıdır. Nitekim rabbilerimiz “Korkusundan gece uyumaz” demiştir. Genel olarak, eğer başkaldıran çocuklar olurlarsa umut yok olur; hele kötülük yapan çocuklar olurlarsa bu daha da böyledir. Onlar hakkında “Babasına lanet eden ve annesini bereketlemeyen bir kuşak vardır” (Mişle 30:11) denmiştir. Fakat babanın çocukları sevmesi, Yaratıcısının onlar aracılığıyla kendisine lütfettiği şeyi koruması ve onlardan tiksinmemesi içindir. Nitekim “İşte çocuklar HaŞem’in mirasıdır; rahmin meyvesi ödüldür” (Tehilim 127:3) denmiştir.