Ohr Hashem · First Treatise, Third Principle, Chapter 4
1
הפרק ד' באופן עמידתנו בשרש הזה:
Dördüncü bölüm, bu köke nasıl ulaştığımız hakkındadır.
2
לפי שהשרש הזה [היות האל ית׳ אחד דבר יכלול שני ענינים] (כבר יכלול בעניינים) הא׳ היות האל ית׳ אחד בעצמו בתכלית הפשיטות והשני מניעת השניות וזה כי כשהונח היותו ית' פשוט אחד בעצמו כבר יפול הספק אם יש שם אלוהות יותר מאחד הנה הראשון נתבאר בקלות ממה שקדם וזה כי למה שהתבאר' שהנמצא כולו' כאיש א' נקשר קצתו בקצתו ושכוחות הגלגל מתפשטו׳ בזה החמר ומכינו׳ אותו ושלא ימלט מהיות לגלגל מניע עד שנעלה למניע מחוייב המציאות והמחוייב המציאות אי אפשר שיהיה מורכב כמו שהתבאר בהקדמה הכ״א הוא מבואר שהמחוייב המציאות הוא פשוט מבלי הרכבה כלל והוא המין הראשון מהאחדות ואין המין השני והוא השניות וזה כשנניח האל יתבר׳ אחד פשוט אבל שיהיה יותר מאחד הנה לא ימלט אם שיהיה האחד מתעשק בהנהגת המציאות או חלק ממנו אם לא. ושקר שיהיה מתעסק בחלק ממנו למה שהמציאות כלו נקשר קצתו בקצתו והוא כאיש אחד וראוי שיהיה מפועל אחד ואולי שיהיה בלתי מתעסק בהנהגת המציאות הזה הנה יש למערער שיאמר שיש שם אלוה מנהיג עולם אחר חוץ מזה כמו שיתבאר אפשרותו במה שיבא רוצה לומר אפשרות עולמים רבים. אמנם כשיתפאר במאמר הב׳ והג' שיכלתו יתבר׳ בב״ת בחוזק הוא מבואר שהאחד כללם. אמנם שיהיה האחד מנהיג והאחר בלתי מנהיג לדבר הנה בזה ננעלו דלתי העיון ולהסיר המבוכה הזאת והספק הזה ולבטל כל ערעור מהשרש הגדול הזה האירה התורה עינינו אנחנו קהל המאמינים כשאמרה שמע ישראל י"י אלהינו י"י אחד. והפליגה בזה בשכפל השם. הגדול לרמוז אל שני מיני האחדות וצרף השם הראשון אל אלהינו לרמוז אל המין הראשון שהשם שהוא אלהינו ומנהיגנו הוא אחד בעצמו ר״ל פשוט הוא שבבחינת האלהות עלינו וההנהגה בנו אחד. וכן השם מבלתי שנבחן להנהגתינו הוא אחד ואין שני הן שיהיה מנהיג עולמות אחרים אם היה שימצאו הן שלא יהיה מנהיג עוד הנה השם הזה הוא אחד ואין שני והוא המין השני מן האחדות. וכבר הסכימו רבותינו עליהם השלום בשרש הזה רוצה לומר הנהגתו יתברך עולמות אחרים עד שמנאום על צד ההפלגה בי״ח אלף בהרבה מהמדרשים וזהו מה ששמענו בזה הפרק.
Bu kök —yüce Tanrı’nın bir olması— iki anlam içerir. Birincisi, yüce Tanrı’nın kendi özünde, salt basitlik içinde bir olmasıdır. İkincisi ise ikiliğin reddidir. Çünkü O’nun kendi özünde basit ve bir olduğu kabul edildiğinde bile, burada birden fazla tanrılık bulunup bulunmadığı konusunda henüz bir şüphe doğabilir.
Birinci anlam, daha önce açıklananlardan kolayca anlaşılır. Çünkü bütün varlığın tek bir insan gibi olduğu, parçalarının birbirine bağlı bulunduğu; gök küresinin güçlerinin bu maddeye yayıldığı ve onu hazırladığı açıklanmıştı. Gök küresinin bir hareket ettiricisi olmak zorundadır; böylece zorunlu varlığa kadar yükseliriz. Zorunlu varlığın bileşik olması olanaksızdır; bu, yirmi birinci öncülde açıklanmıştı. Dolayısıyla zorunlu varlığın hiçbir bileşim taşımayan basit varlık olduğu açıktır. Bu, birliğin birinci türüdür.
İkinci tür ise ikiliğin reddidir. Yüce Tanrı’nın basit ve bir olduğunu kabul ettiğimizde bile, birden fazla tanrı bulunması ihtimali şöyle ortaya konabilir: Ya onlardan biri varlığın bütününü veya onun bir kısmını yönetmekle uğraşır ya da değildir. Onun varlığın yalnızca bir kısmını yönetmesi yanlıştır. Çünkü bütün varlık, parçaları birbirine bağlı tek bir insan gibidir; bu yüzden tek bir etkenin eylemi olması uygundur. Belki de o başka tanrı, bu varlığın yönetimiyle hiç meşgul değildir denebilir. Bu durumda itiraz eden biri, bunun dışında başka bir evreni yöneten bir tanrı bulunduğunu söyleyebilir. Gerçekten de ileride, birçok evrenin olanaklı olması meselesi açıklanacaktır.
Fakat ikinci ve üçüncü incelemelerde, yüce Tanrı’nın gücünün güç bakımından sonsuz olduğu açıklanınca, bir olanın hepsini kapsadığı açık olur. Ancak birinin yönetici, diğerinin ise hiçbir şeyi yönetmeyen bir tanrı olduğunu söyleme ihtimalinde, akla dayalı incelemenin kapıları kapanır.
Bu şaşkınlığı ve bu şüpheyi gidermek, bu büyük köke yöneltilebilecek her itirazı iptal etmek için Tora, biz inananlar topluluğunun gözlerini şu sözle aydınlattı: “Dinle İsrael: HaŞem Tanrı’mızdır, HaŞem birdir.” Tora burada büyük adı iki kez söyleyerek bu iki birlik türüne işaret etmiştir. Birinci adı “Tanrı’mız” sözüyle birleştirerek birinci türe işaret etmiştir: Bizim Tanrı’mız ve yöneticimiz olan HaŞem kendi özünde birdir; yani bizim üzerimizdeki Tanrılığı ve bizi yönetmesi bakımından basittir ve birdir. Aynı şekilde, bizim yönetimimiz dikkate alınmasa bile HaŞem birdir ve ikincisi yoktur. İster başka evrenler varsa onları yönetsin, ister başka hiçbir şeyi yönetmesin, bu ad birdir ve ikincisi yoktur. Bu da birliğin ikinci türüdür.
Bilgelerimiz, üzerlerine selam olsun, bu kök konusunda, yani yüce Tanrı’nın başka evrenleri de yönetmesi konusunda uzlaşmışlardır. Hatta birçok midraşta, bunu abartılı bir anlatımla on sekiz bin evren olarak saymışlardır. Bu bölümde bu konuda işittiğimiz şey budur.
הפרק ד' באופן עמידתנו בשרש הזה:
Dördüncü bölüm, bu köke nasıl ulaştığımız hakkındadır.
לפי שהשרש הזה [היות האל ית׳ אחד דבר יכלול שני ענינים] (כבר יכלול בעניינים) הא׳ היות האל ית׳ אחד בעצמו בתכלית הפשיטות והשני מניעת השניות וזה כי כשהונח היותו ית' פשוט אחד בעצמו כבר יפול הספק אם יש שם אלוהות יותר מאחד הנה הראשון נתבאר בקלות ממה שקדם וזה כי למה שהתבאר' שהנמצא כולו' כאיש א' נקשר קצתו בקצתו ושכוחות הגלגל מתפשטו׳ בזה החמר ומכינו׳ אותו ושלא ימלט מהיות לגלגל מניע עד שנעלה למניע מחוייב המציאות והמחוייב המציאות אי אפשר שיהיה מורכב כמו שהתבאר בהקדמה הכ״א הוא מבואר שהמחוייב המציאות הוא פשוט מבלי הרכבה כלל והוא המין הראשון מהאחדות ואין המין השני והוא השניות וזה כשנניח האל יתבר׳ אחד פשוט אבל שיהיה יותר מאחד הנה לא ימלט אם שיהיה האחד מתעשק בהנהגת המציאות או חלק ממנו אם לא. ושקר שיהיה מתעסק בחלק ממנו למה שהמציאות כלו נקשר קצתו בקצתו והוא כאיש אחד וראוי שיהיה מפועל אחד ואולי שיהיה בלתי מתעסק בהנהגת המציאות הזה הנה יש למערער שיאמר שיש שם אלוה מנהיג עולם אחר חוץ מזה כמו שיתבאר אפשרותו במה שיבא רוצה לומר אפשרות עולמים רבים. אמנם כשיתפאר במאמר הב׳ והג' שיכלתו יתבר׳ בב״ת בחוזק הוא מבואר שהאחד כללם. אמנם שיהיה האחד מנהיג והאחר בלתי מנהיג לדבר הנה בזה ננעלו דלתי העיון ולהסיר המבוכה הזאת והספק הזה ולבטל כל ערעור מהשרש הגדול הזה האירה התורה עינינו אנחנו קהל המאמינים כשאמרה שמע ישראל י"י אלהינו י"י אחד. והפליגה בזה בשכפל השם. הגדול לרמוז אל שני מיני האחדות וצרף השם הראשון אל אלהינו לרמוז אל המין הראשון שהשם שהוא אלהינו ומנהיגנו הוא אחד בעצמו ר״ל פשוט הוא שבבחינת האלהות עלינו וההנהגה בנו אחד. וכן השם מבלתי שנבחן להנהגתינו הוא אחד ואין שני הן שיהיה מנהיג עולמות אחרים אם היה שימצאו הן שלא יהיה מנהיג עוד הנה השם הזה הוא אחד ואין שני והוא המין השני מן האחדות. וכבר הסכימו רבותינו עליהם השלום בשרש הזה רוצה לומר הנהגתו יתברך עולמות אחרים עד שמנאום על צד ההפלגה בי״ח אלף בהרבה מהמדרשים וזהו מה ששמענו בזה הפרק.
Bu kök —yüce Tanrı’nın bir olması— iki anlam içerir. Birincisi, yüce Tanrı’nın kendi özünde, salt basitlik içinde bir olmasıdır. İkincisi ise ikiliğin reddidir. Çünkü O’nun kendi özünde basit ve bir olduğu kabul edildiğinde bile, burada birden fazla tanrılık bulunup bulunmadığı konusunda henüz bir şüphe doğabilir. Birinci anlam, daha önce açıklananlardan kolayca anlaşılır. Çünkü bütün varlığın tek bir insan gibi olduğu, parçalarının birbirine bağlı bulunduğu; gök küresinin güçlerinin bu maddeye yayıldığı ve onu hazırladığı açıklanmıştı. Gök küresinin bir hareket ettiricisi olmak zorundadır; böylece zorunlu varlığa kadar yükseliriz. Zorunlu varlığın bileşik olması olanaksızdır; bu, yirmi birinci öncülde açıklanmıştı. Dolayısıyla zorunlu varlığın hiçbir bileşim taşımayan basit varlık olduğu açıktır. Bu, birliğin birinci türüdür. İkinci tür ise ikiliğin reddidir. Yüce Tanrı’nın basit ve bir olduğunu kabul ettiğimizde bile, birden fazla tanrı bulunması ihtimali şöyle ortaya konabilir: Ya onlardan biri varlığın bütününü veya onun bir kısmını yönetmekle uğraşır ya da değildir. Onun varlığın yalnızca bir kısmını yönetmesi yanlıştır. Çünkü bütün varlık, parçaları birbirine bağlı tek bir insan gibidir; bu yüzden tek bir etkenin eylemi olması uygundur. Belki de o başka tanrı, bu varlığın yönetimiyle hiç meşgul değildir denebilir. Bu durumda itiraz eden biri, bunun dışında başka bir evreni yöneten bir tanrı bulunduğunu söyleyebilir. Gerçekten de ileride, birçok evrenin olanaklı olması meselesi açıklanacaktır. Fakat ikinci ve üçüncü incelemelerde, yüce Tanrı’nın gücünün güç bakımından sonsuz olduğu açıklanınca, bir olanın hepsini kapsadığı açık olur. Ancak birinin yönetici, diğerinin ise hiçbir şeyi yönetmeyen bir tanrı olduğunu söyleme ihtimalinde, akla dayalı incelemenin kapıları kapanır. Bu şaşkınlığı ve bu şüpheyi gidermek, bu büyük köke yöneltilebilecek her itirazı iptal etmek için Tora, biz inananlar topluluğunun gözlerini şu sözle aydınlattı: “Dinle İsrael: HaŞem Tanrı’mızdır, HaŞem birdir.” Tora burada büyük adı iki kez söyleyerek bu iki birlik türüne işaret etmiştir. Birinci adı “Tanrı’mız” sözüyle birleştirerek birinci türe işaret etmiştir: Bizim Tanrı’mız ve yöneticimiz olan HaŞem kendi özünde birdir; yani bizim üzerimizdeki Tanrılığı ve bizi yönetmesi bakımından basittir ve birdir. Aynı şekilde, bizim yönetimimiz dikkate alınmasa bile HaŞem birdir ve ikincisi yoktur. İster başka evrenler varsa onları yönetsin, ister başka hiçbir şeyi yönetmesin, bu ad birdir ve ikincisi yoktur. Bu da birliğin ikinci türüdür. Bilgelerimiz, üzerlerine selam olsun, bu kök konusunda, yani yüce Tanrı’nın başka evrenleri de yönetmesi konusunda uzlaşmışlardır. Hatta birçok midraşta, bunu abartılı bir anlatımla on sekiz bin evren olarak saymışlardır. Bu bölümde bu konuda işittiğimiz şey budur.