המאמר הראשון, הכלל השני 20

בחקירה במופת הו׳ המשותף למאמיני הקדמות ולנו קהל המאמינים בחודש אשר סדר הרב באלו הדרושים ונחקור גם כן מב׳ צדדים והנה המיפת הזה נשתמש בו הרב בהקדמה הא' שאם לא היה אפשר במניע שיהיה גשם מניע תנועה בלתי בעל תכלית. וכן הוא צריך אל ההקדמה ה״ח שאם לא היה אפשר שיהיה כח בגשם לא היה מתחייב שיהיה נעדר. וכן הוא צריך אל השמינית שאם לא היה אפשר שיהיה כח בגשם ולא היה מתחייב שיהיה נעדר וכן צריך אל הי״ב ואם לא כבר היה אפשר עם היות הגשם המניע בעל תכלית שיהי׳ תנועה בלתי בעל תכלית. וכבר התבאר בטול אמותן והוא הצד האח'. ואולם הב׳ כשנודה היותן אמתיות הנה איננו מתחיי' כמו שקדם לנו מהיות הגשם ב״ת אלא שלא יניע תנועה בלתי בעל ותכלית בחוזק אבל ביד אפשר שיניע תנועה בעל תכלית בחוזק זמן בלתי בעל תכלית כשלא יהיה הגשם מקבל לאות ויניעה וכל שכן שאם שתהיה תנועה הסבובית טבעית לו כמו שזכרנו ועוד שלא יתחייב מהחלוקה שאם היה הוה ונפסד שיהיה מתהוה אחר הפסד בדרך שנצטרך לממציא וזה שכבר אפשר שיהיה הוה ונפסד בהמשכות כעניין באישי המין ולזה לא יתחייב מה שחייבו. זהו כלל מה שראינו להשיב על מופתי הרב לפי קצורנו. והוא מבואר שמספר התשובות בצד האחד כמספר ההקדמות שזכרנו שנשתמש בו הרב מלבד התשובות אשר בצד הב׳ כשנודה אמות אותן ההקדמות. והנה זה ממה שיודה מצד המבוכה והנותן האמת באלו הדרושים לא הושג עד עתה מפאת הפלוסופים בשלמות. והנה המאיר לכל אלו העסוקות הוא התורה לבד. והוא מה שכוונו בכלל הזה הב׳ והתחלה לאל לבדו ומרומם על כל ברכה ותהלה:

Rambam’ın bu konularda düzenlediği, evrenin başlangıçsızlığına inananlarla bize, yani yaratılışın yeniliğine inanan topluluğa ortak olan altıncı kanıtın incelenmesi hakkındadır. Bunu da iki yönden araştıracağız. Bu kanıtta Rambam birinci öncülü kullanmıştır. Çünkü bu öncül olmasaydı, hareket ettiricinin bir cisim olup sonsuz bir hareketi hareket ettirmesi olanaksız olmazdı. Aynı şekilde sekizinci öncüle de ihtiyaç vardır; çünkü bu öncül olmasaydı, cisimde bulunan bir gücün var olması olanaksız olmaz ve onun yok olması zorunlu çıkmazdı. Yine aynı şekilde sekizinci öncüle ihtiyaç vardır: Cisimde bir gücün bulunması olanaksız olmasaydı, onun yok olması zorunlu olmazdı. Ayrıca on ikinci öncüle de ihtiyaç vardır; çünkü bu öncül olmasaydı, hareket ettiren cisim sonlu olsa bile sonsuz bir hareketin bulunması olanaklı olurdu. Bu öncüllerin doğruluklarının iptal edildiği daha önce açıklanmıştır. Bu birinci yöndür. İkinci yöne gelince: Bu öncüllerin doğru olduğunu kabul etsek bile, onlardan Rambam’ın sonucu zorunlu olarak çıkmaz. Çünkü daha önce geçtiği üzere, cismin sonlu olmasından yalnızca şu sonuç çıkar: O, güç bakımından sonsuz bir hareketi hareket ettiremez. Fakat güç bakımından sonlu bir hareketi, sonsuz bir süre boyunca hareket ettirmesi olanaklıdır; yeter ki cisim yorgunluk kabul etmesin ve hareket ettirsin. Hele dairesel hareketin ona doğal olması durumunda, daha önce söylediğimiz gibi, bu daha da olanaklıdır. Ayrıca yapılan ayrımdan şu da zorunlu çıkmaz: Eğer bir şey oluşan ve bozulan ise, bozuluştan sonra yeniden meydana gelmesi gerekir ve bu yüzden onu var edecek bir var ediciye ihtiyaç duyarız. Çünkü onun tür bireylerinde olduğu gibi süreklilik içinde oluşup bozulması olanaklıdır. Bu nedenle Rambam’ın zorunlu saydığı şey zorunlu değildir. Kısalığımız ölçüsünde Rambam’ın kanıtlarına verdiğimiz cevapların genel çerçevesi budur. Açıkça görülür ki birinci yöndeki cevapların sayısı, Rambam’ın kullandığını söylediğimiz öncüllerin sayısı kadardır. Bunların dışında, ikinci yönde, yani bu öncüllerin doğruluğunu kabul ettiğimizde verilen cevaplar da vardır. Bütün bunlar, bu meselelerdeki karışıklığın büyüklüğünü gösterir. Bu konularda kesin sonucu ortaya koyan şey, filozoflar tarafından şimdiye kadar yetkin biçimde elde edilmiş değildir. Bütün bu karanlıkları aydınlatan yalnızca Tora’dır. Bu ikinci genel bölümde amaçladığımız şey budur. Başlangıç yalnız Tanrı’yadır; O, her bereketin ve övgünün üstünde yücedir.