המאמר הראשון, הכלל הראשון 29

בבאור המופת הג' אשר סדר הרב לקוח מדברי ארסטו זה עניינו לא ימלט העניין באלו הנמצאות המוחשות מחלוקה. והוא אם שיהיו הנמצאות כלן הוות נפסדות ואם שיהיו כלן בלתי הוות נפסדות או אם יהיה קצתם הוות נפסד וקצתם בלתי הוה נפסד. ושקר שיהיו כלן הוות נפסדות שאם היה כן היה אפשר בכל אחד מהן ההפסד והאפשרי במין א״א בהכרח מבלתי היותו וראוי שיפסדו אלו הנמצאות כלן בהכרח וכשיפסדו כלן לא ישאר שימצא דבר. ואנחנו נראה בזה הזמן הב״בת בפי מה שהונח בהקדמה כ״ו שלא נפסדו והם נמצאים מן השקר אם כן שיהיו כלן הוות נפסדות ומן השקר גם כן שיהיו כלן בלתי הוות נפסדות שאנחנו נראה מן הנמצאות הוות ונפסדות נשאר אם כן בכאן נמצא אחד בלתי הוה ולא נפסד אין אפשרות הפסד בו אבל הוא מחוייב המציאות ולפי שהמחויב המציאות ממנו שהוא מחריב בבחינת עצמו יחוייב בהכרח שיהיה מחריב בבחינת עצמו. וממנו מחוייב בבחינת סבתו ואפשר בבחינת עצמו. וממנו שהוא מחוייב בבחינת סבתו יחריב בהכרח שיהיה מחוייב בבחינת עצמו. ואם הונחה העלה גם כן מחוייבת בבחינת עלתה יצטרך לבקש עלה אחרת ולא ילך לבלתי תכלית כמו שהתבאר בהקדמה הג׳ יתחייב אם כן שיהיה זה הנמצא הראשון מחוייב המציאות בבחינת עצמו. וא״א להיות בו רבוי כמו שהתבאר בהקדמה כ״א. ולזה יתחייב שאינו גוף ולא כח בגוף כמו שהתבאר בהקדמה הכ״ב. וכן באר עוד שחיוב המציאות אי אפשר שימצא לב' למה שכבר ישתתפו בחיוב המציאות ויחלקו בעניין אחר אשר הם בו שנים וכבר ימצא אם כן בהם הרכבה ממה שישתתפו בו שניהם וממה שיחלקו. וכבר התבאר בהקדמה הכ״א כי המחוייב המציאות א״א שיהיה בו הרכבה. ומזה הצד יתבאר בקלות היותו בלתי גשם למה שהגשם מורכב בהכרח אם מצד החלוקה ואם מצד היותו משכן למקרים ויש לו פועל כמו שהתבאר בהקדמה הכ״ה ולהיותו מורכב אי אפשר שיהיה מחריב המציאות.

Rambam’ın Aristoteles’in sözlerinden aldığı üçüncü kanıtın açıklanması: Kanıtın anlamı şudur. Bu duyulur varlıklar hakkında şu ayrımdan kaçış yoktur: Ya bütün varlıklar oluşan ve bozulan şeylerdir; ya hepsi oluşmayan ve bozulmayan şeylerdir; ya da bir kısmı oluşan ve bozulan, bir kısmı ise oluşmayan ve bozulmayan şeylerdir. Hepsinin oluşan ve bozulan şeyler olması yanlıştır. Çünkü böyle olsaydı, her biri hakkında bozulma olanaklı olurdu. Tür bakımından olanaklı olan şeyin gerçekleşmemesi zorunlu olamaz. Bu durumda bütün bu varlıkların zorunlu olarak bozulması gerekirdi. Hepsi bozulduğunda ise var olacak hiçbir şey kalmazdı. Oysa biz, yirmi altıncı öncülde varsayıldığı üzere, bu sonsuz zamanda onların bozulmadığını ve var olduklarını görüyoruz. Öyleyse hepsinin oluşan ve bozulan şeyler olması yanlıştır. Hepsinin oluşmayan ve bozulmayan şeyler olması da yanlıştır. Çünkü varlıklar arasında oluşan ve bozulan şeyleri görüyoruz. Öyleyse burada oluşmayan ve bozulmayan, hakkında bozulma olanağı bulunmayan bir varlığın bulunması gerekir. Bu varlık zorunlu-varlıktır. Zorunlu-varlık hakkında şu ayrım yapılır: Kimi kendi özü bakımından zorunludur. Kimi sebebi bakımından zorunlu, kendi özü bakımından ise olanaklıdır. Sebebi bakımından zorunlu olan şeyin de zorunlu olarak kendi sebebine dayanması gerekir. Eğer o sebep de kendi sebebi bakımından zorunlu kabul edilirse, başka bir sebep aramak gerekir. Bu süreç üçüncü öncülde açıklandığı gibi sonsuza kadar gitmez. Öyleyse bu ilk varlığın kendi özü bakımından zorunlu-varlık olması gerekir. Onda çokluk bulunması olanaklı değildir; bu yirmi birinci öncülde açıklanmıştır. Bu nedenle onun cisim olmadığı ve cisimde bulunan bir güç olmadığı zorunludur; bu da yirmi ikinci öncülde açıklanmıştır. Ayrıca Rambam, zorunlu varlığın iki varlıkta bulunmasının olanaklı olmadığını da açıklamıştır. Çünkü iki zorunlu varlık bulunsaydı, zorunlu varlık olmakta ortak olurlar ve başka bir şey bakımından ayrılırlardı. Böylece onlarda, ikisinin ortak olduğu şey ile ayrıldıkları şeyden oluşan bir bileşim bulunurdu. Oysa yirmi birinci öncülde, zorunlu-varlıkta bileşim bulunmasının olanaksız olduğu açıklanmıştır. Bu yönden onun cisim olmadığı da kolayca açıklanır. Çünkü cisim zorunlu olarak bileşiktir: ya bölünme bakımından ya da özsel olmayan niteliklerin taşıyıcısı olması bakımından. Ayrıca onun bir etkeni vardır; bu, yirmi beşinci öncülde açıklanmıştır. Bileşik olduğu için zorunlu-varlık olması olanaklı değildir.