הדרוש השלש עשר בהמנעות השגת אמתת מהותו יתברך אם הוא מצד התורה לבד או אם יסכים בו העיון. ואם היה שיסכים בו העיון אם יש להמנעות היה טבע קיים באופן שלא יצוייד בו אפשרות: ואומר למה שהיה מוסכם מרוב המון הפלוסופים היות השכל והמשכיל והמושכל דבר אחד כבר יראה שהעיון יסכים אצלם בהמנעות הזה ושהוא באופן שלא יצוייר אפשרותו וזה שאם היה המהות מושכל לזולתו הנה היה הזולת המשכיל עם המושכל דבר אחד חלילה אלא שההקדמה הזאת מבוארת הבטול כמו שקדם לנו במקומות מזה הספר ולזה עם היות המנעו מחוייב מצד התורה כאמרו כי לא יראני האדם וחי והיה העיון מסכים גם כן אל שאין דרך ומנה לזולתו לעמוד על אמתת מהותו הנה איננו באופן שלא יצוייר המנע יכלת השם עליו על צד המופת ואולם יסכים בזה אנקלוס שתרגם וחי ויתקיים מסכים עם מה שנאמר במקום אחר מות נמות כי אלהים ראינו ולפי זה איננו רחוק שבקש משה השגת המהות על צד הפלא אלא שלדעת הרב המורה ז״ל לא יצוייר אפשרות בשום צד להיותו מודה בהקדמה ההיא רוצה לומר היות השכל והמשכיל והמושפל אחד ולפי דבריו הבקשה לדעת מהותו רחוקה מאד ממדרגת משה אמנם איך שיהי' אין הכרח לתרגום אנקלוס שההשגה לשכלים הנפרדים באמתת מהותו לזה שכבר בארנו שהבקשה בראיית הפנים רמז אל התארים העצמיים שלא עמד המופת על המנעות אפשרות השגתם ולזה תרגם אנקלוס וחי ויתקיים זה ומה שראינו מספיק בדרושים אלו ובו נשלם המאמר [הרביעי] מהחלק הזה הראשון המכונה באור י״י: [והיתה ההשלמה בחדש זיו שנת מאה ושבעים לפרט האלף הששי ליצירה בסרקוסטה אשר במלכות ארגון]
On Üçüncü Araştırma: yüce Tanrı’nın özünün gerçekliğine ulaşmanın olanaksızlığı; Bunun Yalnızca Tora Açısından mı Olduğu Yoksa akla dayalı incelemenin de Buna Katılıp Katılmadığı Hakkında. Eğer akla dayalı inceleme Buna Katılıyorsa, Bu Olanaksızlığın Sabit Bir Doğası Olup Olmadığı ve Bu Konuda Hiçbir Olanağın Zihinsel tasarım Edilip Edilemeyeceği Hakkında
Şöyle derim: Filozofların büyük çoğunluğu arasında akıl, kavrayan ve kavranan anlamın tek bir şey olduğu kabul edildiğine göre, onlara göre akla dayalı incelemenin bu olanaksızlığı kabul ettiği ve bunun hiçbir olanağı düşünülemeyecek bir tarzda olduğu görülür. Çünkü eğer öz başkası tarafından kavranan anlam bir şey olsaydı, o zaman kavrayan başka varlık ile kavranan anlam tek bir şey olurdu; bundan Tanrı korusun.
Fakat bu öncülün geçersizliği, bu kitabın çeşitli yerlerinde daha önce bizim için açıklanmıştır. Bu yüzden, bu olanaksızlık Tora açısından zorunlu olsa da —gerçekten de şöyle denmiştir: “Çünkü insan Beni görüp de yaşayamaz”— akıl yoluyla inceleme de O’ndan başkasının O’nun özünün gerçekliğine ulaşması için hiçbir yol ve olanak olmadığını kabul eder. Ancak bu, Tanrı’nın gücünün buna yetmesinin olanaksızlığını kanıt düzeyinde zihinde canlandıracak bir tarzda değildir.
Onkelos da bu konuda buna uygun düşer. O, “ve yaşayamaz” ifadesini “ve varlığını sürdüremez” diye çevirmiştir. Bu da başka bir yerde söylenen şu sözle uyumludur: “Kesinlikle öleceğiz; çünkü Tanrı’yı gördük.” Buna göre Moşe’nin, olağanüstü bir yol üzerinden özü kavramayı istemiş olması uzak değildir.
Fakat More Nevukhim sahibi Rambam’ın görüşüne göre, bunun hiçbir yönden olanaklı olması düşünülemez. Çünkü o, bu öncülü, yani akıl, kavrayan ve kavranan anlamın tek bir şey olduğu öncülünü kabul eder. Onun sözlerine göre, Tanrı’nın özünü bilme isteği Moşe’nin derecesinden son derece uzaktır.
Her durumda, Onkelos’un tercümesi, ayrık akılların Tanrı’nın özünün gerçekliğine ulaştığını zorunlu kılmaz. Çünkü biz, yüzü görme isteğinin, olanaksızlığı hakkında kanıt ortaya konmamış olan özsel niteliklere işaret ettiğini açıklamıştık. Bu yüzden Onkelos “ve yaşayamaz” ifadesini “ve varlığını sürdüremez” diye çevirmiştir.
Bu araştırmalar hakkında yeterli gördüğümüz budur. Bununla, Ohr Hashem diye adlandırılan bu birinci bölümün dördüncü incelemesi tamamlanmıştır.
Tamamlanma, yaratılışın altıncı bin yılının yüz yetmişinci yılında, Ziv ayında, Aragon Krallığı’ndaki Sarakosta’da gerçekleşti.
הדרוש השלש עשר בהמנעות השגת אמתת מהותו יתברך אם הוא מצד התורה לבד או אם יסכים בו העיון. ואם היה שיסכים בו העיון אם יש להמנעות היה טבע קיים באופן שלא יצוייד בו אפשרות: ואומר למה שהיה מוסכם מרוב המון הפלוסופים היות השכל והמשכיל והמושכל דבר אחד כבר יראה שהעיון יסכים אצלם בהמנעות הזה ושהוא באופן שלא יצוייר אפשרותו וזה שאם היה המהות מושכל לזולתו הנה היה הזולת המשכיל עם המושכל דבר אחד חלילה אלא שההקדמה הזאת מבוארת הבטול כמו שקדם לנו במקומות מזה הספר ולזה עם היות המנעו מחוייב מצד התורה כאמרו כי לא יראני האדם וחי והיה העיון מסכים גם כן אל שאין דרך ומנה לזולתו לעמוד על אמתת מהותו הנה איננו באופן שלא יצוייר המנע יכלת השם עליו על צד המופת ואולם יסכים בזה אנקלוס שתרגם וחי ויתקיים מסכים עם מה שנאמר במקום אחר מות נמות כי אלהים ראינו ולפי זה איננו רחוק שבקש משה השגת המהות על צד הפלא אלא שלדעת הרב המורה ז״ל לא יצוייר אפשרות בשום צד להיותו מודה בהקדמה ההיא רוצה לומר היות השכל והמשכיל והמושפל אחד ולפי דבריו הבקשה לדעת מהותו רחוקה מאד ממדרגת משה אמנם איך שיהי' אין הכרח לתרגום אנקלוס שההשגה לשכלים הנפרדים באמתת מהותו לזה שכבר בארנו שהבקשה בראיית הפנים רמז אל התארים העצמיים שלא עמד המופת על המנעות אפשרות השגתם ולזה תרגם אנקלוס וחי ויתקיים זה ומה שראינו מספיק בדרושים אלו ובו נשלם המאמר [הרביעי] מהחלק הזה הראשון המכונה באור י״י: [והיתה ההשלמה בחדש זיו שנת מאה ושבעים לפרט האלף הששי ליצירה בסרקוסטה אשר במלכות ארגון]
On Üçüncü Araştırma: yüce Tanrı’nın özünün gerçekliğine ulaşmanın olanaksızlığı; Bunun Yalnızca Tora Açısından mı Olduğu Yoksa akla dayalı incelemenin de Buna Katılıp Katılmadığı Hakkında. Eğer akla dayalı inceleme Buna Katılıyorsa, Bu Olanaksızlığın Sabit Bir Doğası Olup Olmadığı ve Bu Konuda Hiçbir Olanağın Zihinsel tasarım Edilip Edilemeyeceği Hakkında Şöyle derim: Filozofların büyük çoğunluğu arasında akıl, kavrayan ve kavranan anlamın tek bir şey olduğu kabul edildiğine göre, onlara göre akla dayalı incelemenin bu olanaksızlığı kabul ettiği ve bunun hiçbir olanağı düşünülemeyecek bir tarzda olduğu görülür. Çünkü eğer öz başkası tarafından kavranan anlam bir şey olsaydı, o zaman kavrayan başka varlık ile kavranan anlam tek bir şey olurdu; bundan Tanrı korusun. Fakat bu öncülün geçersizliği, bu kitabın çeşitli yerlerinde daha önce bizim için açıklanmıştır. Bu yüzden, bu olanaksızlık Tora açısından zorunlu olsa da —gerçekten de şöyle denmiştir: “Çünkü insan Beni görüp de yaşayamaz”— akıl yoluyla inceleme de O’ndan başkasının O’nun özünün gerçekliğine ulaşması için hiçbir yol ve olanak olmadığını kabul eder. Ancak bu, Tanrı’nın gücünün buna yetmesinin olanaksızlığını kanıt düzeyinde zihinde canlandıracak bir tarzda değildir. Onkelos da bu konuda buna uygun düşer. O, “ve yaşayamaz” ifadesini “ve varlığını sürdüremez” diye çevirmiştir. Bu da başka bir yerde söylenen şu sözle uyumludur: “Kesinlikle öleceğiz; çünkü Tanrı’yı gördük.” Buna göre Moşe’nin, olağanüstü bir yol üzerinden özü kavramayı istemiş olması uzak değildir. Fakat More Nevukhim sahibi Rambam’ın görüşüne göre, bunun hiçbir yönden olanaklı olması düşünülemez. Çünkü o, bu öncülü, yani akıl, kavrayan ve kavranan anlamın tek bir şey olduğu öncülünü kabul eder. Onun sözlerine göre, Tanrı’nın özünü bilme isteği Moşe’nin derecesinden son derece uzaktır. Her durumda, Onkelos’un tercümesi, ayrık akılların Tanrı’nın özünün gerçekliğine ulaştığını zorunlu kılmaz. Çünkü biz, yüzü görme isteğinin, olanaksızlığı hakkında kanıt ortaya konmamış olan özsel niteliklere işaret ettiğini açıklamıştık. Bu yüzden Onkelos “ve yaşayamaz” ifadesini “ve varlığını sürdüremez” diye çevirmiştir. Bu araştırmalar hakkında yeterli gördüğümüz budur. Bununla, Ohr Hashem diye adlandırılan bu birinci bölümün dördüncü incelemesi tamamlanmıştır. Tamamlanma, yaratılışın altıncı bin yılının yüz yetmişinci yılında, Ziv ayında, Aragon Krallığı’ndaki Sarakosta’da gerçekleşti.