HaEmunot veHaDeot · [Treatise IX] The World to Come, Chapter 6
1
וכיון שבארתי שתי המדות האלה צריך (להשיב) על השאלה השלישית, והוא המאמר במקום אלה הגמולים והענושים, כיון שהם אדם גופים ונפשות, ואי אפשר להם בלי מקום ינוחו בו, ומקיף שיקיפם, יברא להם הבורא וישכנם בם. והמאמר הזה מביא אליו צרך הנבראים, ועם זה שספרי הקדש זכרו אותה, אך קראוהו שמים וארץ להקריב אל הבנתו, מפני שאין אנו רואים כי אם שמים וארץ; והוא אמרו (ישעי' ס"ו כ"ב) כי כאשר השמים החדשים והארץ החדשה אשר אני עושה. ואומר בשער זכרון המקום, מה אפני החכמה בשמים חדשים וארץ חדשה, ולמה לא גמלם במקום הזה הידוע? ואבאר ואומר, מפני שהארץ לא הוכנה כי אם לצרכי המזון, ועל כן יש בה שדות לזרוע וגנות, ונהרים ואפיקים להשקות האילנות והבהמות, והים והנחלים למטר ולשטף, ומדברות למרעה החיות, ודרכים להולכים. והצרכנו למדור הזה לכל אלה המותרים כלם, בעבור צרכנו למזון ולקנין, אבל מדוד העוה"ב אין בו לא מזון ולא קנין, ואין צרך לשדות ולא לצמח, ולא לנהרות ולא להרים ולא לנחלים, ולא לכל מה שדומה לזה, ואין צריך לבני אדם בעת ההיא, כי אם מתקע ומקיף בלבד, יבראהו להם כפי אשר ירצה, והוא המושב והמקיף אותו. ואין דומה פרוש כי כאשר השמים (שם) ופרוש אמרו (שם ס"ה י"ז) כי הנני בורא שמים חדשים וארץ חדשה; כל הפסוק ההוא בעת הישועה, וכאלו חדש להם עולם על דרך המשל, כל שכן שאמר אחריו (שם י"ח) כי הנני בורא את ירושלים גילה ועמה משוש, ואיננו רוצה שיחדש בריאת ירושלים, אבל יחדש לה השמחה, כי השלמתו גילה ועמה משוש, וכאלו בראם בשמחה; כי כאשר השמים החדשים, כיון שהוא בעולם הבא, הוא מקום ומקיף באמת, יבראם לבני אדם, וימחה המתקע הזה והמקיף הזה, וישימם לאין, כאר פירש שם (תהלים ק"ב כ"ו-כ"ט) לפנים הארץ יסדת ומעשה ידיך שמים, המה יאבדו ואתה תעמוד, ואתה הוא ושנותיך לא יתמו, בני עבדיך ישכונו. ואמרו ישכונו, אחרי המחות השמים והארץ, מחייב בריאת מקום אחר ישכנו בו. - ועוד בעבור האויר אשר בין שתי קצוות האלה, כבר התברר לנו שהוא מושך גופותינו, מה שהצריכנו אל תמורה תחתיו מהמזון; ומפני שהיו בני אדם בעולם הבא אינם צריכים מזון, התחייב שיהיה האויר להם שלא כטבע האויר הזה, עד שלא יצטרכו אל המזון, וכאשר יהיו שתי הקצוות בטבע האלה כזה, שהאויר הממוצע ביניהם איננו זה האויר ולא בטבעו:
Bu iki niteliği açıkladığıma göre üçüncü soruya cevap vermek gerekir: Bu ödül alanların ve cezalandırılanların yeri hakkındaki söz. Onlar bedenler ve nefeşlerden oluşan insanlar olduklarına göre, dinlenecekleri bir yer ve onları kuşatacak bir çevre olmaksızın var olmaları mümkün değildir. Yaratıcı onlar için bunları yaratacak ve onları bunların içine yerleştirecektir. Yaratılmışların ihtiyacı bu sözü gerektirir. Bununla birlikte Kutsal Kitaplar bunu zikretmiş, fakat anlamını bize yaklaştırmak için onu “gökler ve yer” diye adlandırmıştır; çünkü biz gökler ve yer dışında bir şey görmüyoruz. Nitekim “Çünkü Benim yapmakta olduğum yeni gökler ve yeni yer nasıl duracaksa...” (Yeşayahu 66:22) denmiştir. Yer zikri kapısında derim ki: Yeni gökler ve yeni yer konusunda bilgeliğin yönleri nedir? Neden onlara ödül bu bilinen yerde verilmedi? Bunu şöyle açıklarım: Bu yer yalnızca besin ihtiyaçları için hazırlanmıştır. Bu yüzden onda ekim için tarlalar ve bahçeler, ağaçları ve hayvanları sulamak için ırmaklar ve kanallar, yağmur ve taşkın için deniz ve akarsular, canlıların otlaması için çöller, yürüyenler için yollar vardır. Biz bu yurda, besin ve mülk edinme ihtiyacımız sebebiyle, bütün bu fazla şeyler için muhtaç kılındık. Fakat Olam HaBa yurdunda ne besin ne mülk edinme vardır. Bu yüzden ne tarlalara, ne bitkilere, ne ırmaklara, ne dağlara, ne akarsulara, ne de bunlara benzeyen herhangi bir şeye ihtiyaç vardır. O zaman insanların yalnızca bir dayanak yerine ve bir kuşatıcı çevreye ihtiyaçları vardır; Yaratıcı bunu onlar için dilediği gibi yaratacaktır. İşte onların yerleşeceği yer ve onu kuşatan çevre budur. “Gökler gibi...” (Yeşayahu 66:22) sözünün açıklamasıyla “Çünkü işte Ben yeni gökler ve yeni yer yaratıyorum” (Yeşayahu 65:17) sözünün açıklaması birbirine benzemez. İkinci ayetin tamamı kurtuluş zamanına aittir; sanki Tanrı onlara mecaz yoluyla yeni bir dünya yaratmış gibidir. Bunun böyle olduğu, ayetin hemen ardından “Çünkü işte Ben Yeruşalayim’i sevinç, halkını neşe olarak yaratıyorum” (Yeşayahu 65:18) demesinden de anlaşılır. Burada Yeruşalayim’in yaratılışını yenilemek istemez; onun için sevinci yenilemek ister. Çünkü sözünü “sevinç, halkını neşe” diye tamamlamıştır; sanki onları sevinç içinde yaratmış gibidir. Fakat “yeni gökler gibi” ifadesi Olam HaBa hakkında olduğundan, orada gerçekten bir yer ve kuşatıcı çevre vardır; Yaratıcı bunları insanlar için yaratacak, bu dayanak yerini ve bu kuşatıcı çevreyi silecek, onları yokluğa çevirecektir. Orada şöyle açıklamıştır: “Başlangıçta yeri Sen kurdun, gökler ellerinin işidir. Onlar yok olacak, Sen kalacaksın... Sen aynısın, yılların tükenmez. Kullarının oğulları yerleşecek” (Tehilim 102:26–29). Gökler ve yer silindikten sonra “yerleşecek” denmesi, onların içinde yerleşecekleri başka bir yerin yaratılmasını zorunlu kılar. Ayrıca bu iki uç arasında bulunan hava hakkında da bize açıklık kazanmıştır ki, o bedenlerimizi tüketir; bu da onun yerine besinden bir değişim almamızı gerektirmiştir. Olam HaBa’da insanlar besine ihtiyaç duymayacaklarına göre, onlar için havanın bu havanın tabiatından başka bir tabiatta olması gerekir; böylece besine ihtiyaç duymazlar. İki uç böyle bir tabiatta olduğunda, onların arasındaki orta hava da bu hava değildir ve onun tabiatında değildir.
2
אך איך יהיה הזמן אשר הוא תשובת השאלה הרביעית? אומר כי זמן כלו אור בלי חשך, ר"ל שלא יהיו שתי משמרות זו אחר זו לילה ויום, כי הלילה והיום אפני החכמה כשהשכינה בני אדם בארץ, במקום שיהיו במסע השמש ותנועתה, להיות היום להתעסק בו במחיתם ודרכיהם, והלילה למנוחה ולהשקט ולמשגל ולהתבודד בעצות והדומה לזה, אבל העולם הבא, אין בו מכל זה מאומה, ואיננו צריך אליהם בלי ספק ללילה ויום, וכן למנות החדשים והשנים, כי זה איננו בעולם כי אם לחשבון ולשכירות ולצמח הארץ והדומה לזה, אלא שחלק מה מהזמן יהיה לו אות, יהיה עליהם בו עבודה כאשר אני עתיד לבאר:
Dördüncü sorunun cevabı olan zaman nasıl olacaktır? Derim ki zaman bütünüyle karanlıksız ışık olacaktır. Yani gece ve gündüz diye art arda gelen iki nöbet bulunmayacaktır. Çünkü gece ve gündüz, insanlar yeryüzünde Şehina’nın altında bulunduklarında, güneşin yolculuğu ve hareketi içinde bilgeliğin biçimleridir: gündüz geçimleri ve yolları için uğraşmaları, gece ise dinlenme, sükunet, cinsel birleşme, düşüncelerde yalnız kalma ve buna benzer şeyler içindir. Fakat Olam HaBa’da bunların hiçbirinden bir şey yoktur. Kuşkusuz orada ne geceye ne gündüze, aynı şekilde ayları ve yılları saymaya ihtiyaç vardır. Çünkü bu, dünyada ancak hesap, ücret, yeryüzünün bitkileri ve buna benzer şeyler içindir. Bununla birlikte zamanın bir kısmı onlar için bir işaret olacak; o zamanda üzerlerinde kulluk bulunacaktır. Bunu ileride açıklayacağım.
וכיון שבארתי שתי המדות האלה צריך (להשיב) על השאלה השלישית, והוא המאמר במקום אלה הגמולים והענושים, כיון שהם אדם גופים ונפשות, ואי אפשר להם בלי מקום ינוחו בו, ומקיף שיקיפם, יברא להם הבורא וישכנם בם. והמאמר הזה מביא אליו צרך הנבראים, ועם זה שספרי הקדש זכרו אותה, אך קראוהו שמים וארץ להקריב אל הבנתו, מפני שאין אנו רואים כי אם שמים וארץ; והוא אמרו (ישעי' ס"ו כ"ב) כי כאשר השמים החדשים והארץ החדשה אשר אני עושה. ואומר בשער זכרון המקום, מה אפני החכמה בשמים חדשים וארץ חדשה, ולמה לא גמלם במקום הזה הידוע? ואבאר ואומר, מפני שהארץ לא הוכנה כי אם לצרכי המזון, ועל כן יש בה שדות לזרוע וגנות, ונהרים ואפיקים להשקות האילנות והבהמות, והים והנחלים למטר ולשטף, ומדברות למרעה החיות, ודרכים להולכים. והצרכנו למדור הזה לכל אלה המותרים כלם, בעבור צרכנו למזון ולקנין, אבל מדוד העוה"ב אין בו לא מזון ולא קנין, ואין צרך לשדות ולא לצמח, ולא לנהרות ולא להרים ולא לנחלים, ולא לכל מה שדומה לזה, ואין צריך לבני אדם בעת ההיא, כי אם מתקע ומקיף בלבד, יבראהו להם כפי אשר ירצה, והוא המושב והמקיף אותו. ואין דומה פרוש כי כאשר השמים (שם) ופרוש אמרו (שם ס"ה י"ז) כי הנני בורא שמים חדשים וארץ חדשה; כל הפסוק ההוא בעת הישועה, וכאלו חדש להם עולם על דרך המשל, כל שכן שאמר אחריו (שם י"ח) כי הנני בורא את ירושלים גילה ועמה משוש, ואיננו רוצה שיחדש בריאת ירושלים, אבל יחדש לה השמחה, כי השלמתו גילה ועמה משוש, וכאלו בראם בשמחה; כי כאשר השמים החדשים, כיון שהוא בעולם הבא, הוא מקום ומקיף באמת, יבראם לבני אדם, וימחה המתקע הזה והמקיף הזה, וישימם לאין, כאר פירש שם (תהלים ק"ב כ"ו-כ"ט) לפנים הארץ יסדת ומעשה ידיך שמים, המה יאבדו ואתה תעמוד, ואתה הוא ושנותיך לא יתמו, בני עבדיך ישכונו. ואמרו ישכונו, אחרי המחות השמים והארץ, מחייב בריאת מקום אחר ישכנו בו. - ועוד בעבור האויר אשר בין שתי קצוות האלה, כבר התברר לנו שהוא מושך גופותינו, מה שהצריכנו אל תמורה תחתיו מהמזון; ומפני שהיו בני אדם בעולם הבא אינם צריכים מזון, התחייב שיהיה האויר להם שלא כטבע האויר הזה, עד שלא יצטרכו אל המזון, וכאשר יהיו שתי הקצוות בטבע האלה כזה, שהאויר הממוצע ביניהם איננו זה האויר ולא בטבעו:
Bu iki niteliği açıkladığıma göre üçüncü soruya cevap vermek gerekir: Bu ödül alanların ve cezalandırılanların yeri hakkındaki söz. Onlar bedenler ve nefeşlerden oluşan insanlar olduklarına göre, dinlenecekleri bir yer ve onları kuşatacak bir çevre olmaksızın var olmaları mümkün değildir. Yaratıcı onlar için bunları yaratacak ve onları bunların içine yerleştirecektir. Yaratılmışların ihtiyacı bu sözü gerektirir. Bununla birlikte Kutsal Kitaplar bunu zikretmiş, fakat anlamını bize yaklaştırmak için onu “gökler ve yer” diye adlandırmıştır; çünkü biz gökler ve yer dışında bir şey görmüyoruz. Nitekim “Çünkü Benim yapmakta olduğum yeni gökler ve yeni yer nasıl duracaksa...” (Yeşayahu 66:22) denmiştir. Yer zikri kapısında derim ki: Yeni gökler ve yeni yer konusunda bilgeliğin yönleri nedir? Neden onlara ödül bu bilinen yerde verilmedi? Bunu şöyle açıklarım: Bu yer yalnızca besin ihtiyaçları için hazırlanmıştır. Bu yüzden onda ekim için tarlalar ve bahçeler, ağaçları ve hayvanları sulamak için ırmaklar ve kanallar, yağmur ve taşkın için deniz ve akarsular, canlıların otlaması için çöller, yürüyenler için yollar vardır. Biz bu yurda, besin ve mülk edinme ihtiyacımız sebebiyle, bütün bu fazla şeyler için muhtaç kılındık. Fakat Olam HaBa yurdunda ne besin ne mülk edinme vardır. Bu yüzden ne tarlalara, ne bitkilere, ne ırmaklara, ne dağlara, ne akarsulara, ne de bunlara benzeyen herhangi bir şeye ihtiyaç vardır. O zaman insanların yalnızca bir dayanak yerine ve bir kuşatıcı çevreye ihtiyaçları vardır; Yaratıcı bunu onlar için dilediği gibi yaratacaktır. İşte onların yerleşeceği yer ve onu kuşatan çevre budur. “Gökler gibi...” (Yeşayahu 66:22) sözünün açıklamasıyla “Çünkü işte Ben yeni gökler ve yeni yer yaratıyorum” (Yeşayahu 65:17) sözünün açıklaması birbirine benzemez. İkinci ayetin tamamı kurtuluş zamanına aittir; sanki Tanrı onlara mecaz yoluyla yeni bir dünya yaratmış gibidir. Bunun böyle olduğu, ayetin hemen ardından “Çünkü işte Ben Yeruşalayim’i sevinç, halkını neşe olarak yaratıyorum” (Yeşayahu 65:18) demesinden de anlaşılır. Burada Yeruşalayim’in yaratılışını yenilemek istemez; onun için sevinci yenilemek ister. Çünkü sözünü “sevinç, halkını neşe” diye tamamlamıştır; sanki onları sevinç içinde yaratmış gibidir. Fakat “yeni gökler gibi” ifadesi Olam HaBa hakkında olduğundan, orada gerçekten bir yer ve kuşatıcı çevre vardır; Yaratıcı bunları insanlar için yaratacak, bu dayanak yerini ve bu kuşatıcı çevreyi silecek, onları yokluğa çevirecektir. Orada şöyle açıklamıştır: “Başlangıçta yeri Sen kurdun, gökler ellerinin işidir. Onlar yok olacak, Sen kalacaksın... Sen aynısın, yılların tükenmez. Kullarının oğulları yerleşecek” (Tehilim 102:26–29). Gökler ve yer silindikten sonra “yerleşecek” denmesi, onların içinde yerleşecekleri başka bir yerin yaratılmasını zorunlu kılar. Ayrıca bu iki uç arasında bulunan hava hakkında da bize açıklık kazanmıştır ki, o bedenlerimizi tüketir; bu da onun yerine besinden bir değişim almamızı gerektirmiştir. Olam HaBa’da insanlar besine ihtiyaç duymayacaklarına göre, onlar için havanın bu havanın tabiatından başka bir tabiatta olması gerekir; böylece besine ihtiyaç duymazlar. İki uç böyle bir tabiatta olduğunda, onların arasındaki orta hava da bu hava değildir ve onun tabiatında değildir.
אך איך יהיה הזמן אשר הוא תשובת השאלה הרביעית? אומר כי זמן כלו אור בלי חשך, ר"ל שלא יהיו שתי משמרות זו אחר זו לילה ויום, כי הלילה והיום אפני החכמה כשהשכינה בני אדם בארץ, במקום שיהיו במסע השמש ותנועתה, להיות היום להתעסק בו במחיתם ודרכיהם, והלילה למנוחה ולהשקט ולמשגל ולהתבודד בעצות והדומה לזה, אבל העולם הבא, אין בו מכל זה מאומה, ואיננו צריך אליהם בלי ספק ללילה ויום, וכן למנות החדשים והשנים, כי זה איננו בעולם כי אם לחשבון ולשכירות ולצמח הארץ והדומה לזה, אלא שחלק מה מהזמן יהיה לו אות, יהיה עליהם בו עבודה כאשר אני עתיד לבאר:
Dördüncü sorunun cevabı olan zaman nasıl olacaktır? Derim ki zaman bütünüyle karanlıksız ışık olacaktır. Yani gece ve gündüz diye art arda gelen iki nöbet bulunmayacaktır. Çünkü gece ve gündüz, insanlar yeryüzünde Şehina’nın altında bulunduklarında, güneşin yolculuğu ve hareketi içinde bilgeliğin biçimleridir: gündüz geçimleri ve yolları için uğraşmaları, gece ise dinlenme, sükunet, cinsel birleşme, düşüncelerde yalnız kalma ve buna benzer şeyler içindir. Fakat Olam HaBa’da bunların hiçbirinden bir şey yoktur. Kuşkusuz orada ne geceye ne gündüze, aynı şekilde ayları ve yılları saymaya ihtiyaç vardır. Çünkü bu, dünyada ancak hesap, ücret, yeryüzünün bitkileri ve buna benzer şeyler içindir. Bununla birlikte zamanın bir kısmı onlar için bir işaret olacak; o zamanda üzerlerinde kulluk bulunacaktır. Bunu ileride açıklayacağım.