מאמר החמישי; זכיות וחובות 3

ואחר כן אומר, כי אני מוצא יסורי הצדיקים בעולם הזה על שני דרכים, אחד מהם על חטאים ‏מעטים, כאשר הקדמתי לבאר. והשני התחלת רעה יביאה הבורא עליהם, כשידע מהם שהם ‏סובלים אותה, ואחר כן יגמלם עליה טובה, כמ"ש (תהלים י"א ה') יי' צדיק יבחן. ולא נהג לעשות כן ‏עם מי שאינו סובל, מפני שאין בו תועלת. אבל, התועלת בסבל הצדיקים, כדי שידעו בני האדם, כי ‏לא בחרם האלהים לחנם. וכאשר ידעת מענין איוב וסבלו. אלא אם יהיה האדם נענש ביסוריו, וישאל ‏מאלהיו להודיעו על מה הביאם עליו? נהג להודיעו, כאשר אמר (ירמיה ה' י"ט) והיה כי תאמרו ‏תחת מה עשה יי' אלהינו לנו את כל אלה וגו'. ובזה תקון מפני שמביאו לסור מחטאתיו. וכאשר יהיה ‏האדם נבחן ביסוריו, וישאל מאלהיו להודיעו למה הביאם עליו? נהג שלא להודיעו, כאשר אמר משה ‏רבינו (במדבר י"א י"א) למה הרעות לעבדך? ולא באר לו. ואמר איוב, (איוב י' ב') הודיעני על מה ‏תריבני? ולא באר לו. ובזה עוד תקון כדי שלא יהיה סבל הצדיק נקל אצל בני אדם, ויאמר לא סבל ‏כי אם בעבור שידע כי גמולו יהיה גדול. ואומר עוד כי אפילו השלם יתכן שמריעין לו לגמול אותו, כי ‏אני מוצא העוללים מריעים להם, ואין ספק אצלי בגמולם. ויהיה היסורין שמביא עליהם הבורא לטוב ‏להם, כמו מוסר אביהם להם להכותם ולאסרם, כדי למנוע מהם ההזק, וכאש ישקם הרפואות ‏המרות הנמאסות להסיר מחלותם. וכמי שאמר (דברים ח' ה') כי כאשר ייסר איש את בנו יי' אלהיך ‏מיסרך. ואמר עוד בכמו זה, (משלי ג' י"ג) כי את אשר יאהב יי' יוכיח וגומר ואם יאמר אומר הוא יכול ‏להיטיב להם בשעור הגמול הזה מבלתי יסורין נשיבהו בתשובתינו הראשונה אשר אמרנו, כי נטה ‏בנו אל החלק הגדול כי ההשבה על דרך הגמול יותר גדולה ממה שעל דרך החסד:‏

Sonra derim ki: Bu dünyada doğruların acı çekmesini iki yolda buluyorum. Bunlardan biri, daha önce açıklamaya giriştiğim gibi, az sayıdaki günahlar sebebiyledir. İkincisi ise Yaratıcı’nın, onların buna dayanacağını bildiğinde üzerlerine bir kötülüğün başlangıcını getirmesi, sonra da bunun karşılığında onlara iyilikle karşılık vermesidir. Nitekim şöyle denmiştir: “HaŞem doğru kişiyi sınar” (Tehilim 11:5). O, buna dayanamayacak kişiyle böyle davranmaz; çünkü onda yarar yoktur. Fakat doğruların dayanmasındaki yarar şudur: İnsanlar Tanrı’nın onları boşuna seçmediğini bilsinler. İyov’un durumu ve sabrı hakkında bildiğin gibi. Fakat insan acılarıyla cezalandırılıyorsa ve Tanrısından bunları kendisine niçin getirdiğini bildirmesini isterse, O bunu ona bildirme yoluyla davranır. Nitekim şöyle denmiştir: “Niçin HaŞem Tanrımız bütün bunları bize yaptı, diyeceğiniz zaman...” (Yirmeyahu 5:19). Bunda bir onarım vardır; çünkü bu onu günahlarından uzaklaştırır. İnsan acılarıyla sınanıyorsa ve Tanrısından bunları kendisine niçin getirdiğini bildirmesini isterse, O bunu ona bildirmeme yoluyla davranır. Nitekim Moşe Rabbenu, “Kuluna niçin kötülük ettin?” (Bamidbar 11:11) demiş, fakat O bunu ona açıklamamıştır. İyov da “Bana bildir, benimle niçin çekişiyorsun?” (İyov 10:2) demiş, fakat O bunu ona açıklamamıştır. Bunda da bir onarım vardır; böylece doğru kişinin sabrı insanların gözünde hafif hale gelmez ve “O ancak ödülünün büyük olacağını bildiği için sabretti” denmez. Yine derim ki: Tam olan kişi için bile, kendisine karşılık vermek üzere ona kötülük getirilmesi mümkündür. Çünkü çocuklara kötülük getirildiğini görüyorum ve onların karşılığından kuşku duymuyorum. Yaratıcı’nın onlara getirdiği acılar, onlar için iyilik olur; babalarının onları dövüp bağlayarak terbiye etmesi, onlardan zararı uzaklaştırmak istemesi gibidir. Yine hastalıklarını gidermek için onlara acı ve tiksindirici ilaçlar içirilmesi gibidir. Nitekim şöyle denmiştir: “Bir adam oğlunu nasıl terbiye ederse, HaŞem Tanrın da seni öyle terbiye eder” (Devarim 8:5). Yine buna benzer şekilde şöyle denmiştir: “Çünkü HaŞem sevdiğini azarlar...” (Mişle 3:12). Eğer biri, “O bu karşılık ölçüsünde onlara acılar olmadan da iyilik edebilirdi” derse, ilk cevabımızla cevap veririz: O bizi daha büyük paya yöneltmiştir; çünkü karşılık yolu üzerindeki karşılık yoluyla verilen iyilik, bağış yolu üzerindeki iyilikten daha büyüktür.

ואחר כן אומר, כי טובת הכופרים לעולם הזה והארכתם, היא על שבעה דרכים. יש מהם מי שידע ‏הבורא ממנו שעתיד לשוב, והוא מאריך לו כדי שתשלם תשובתו, כאשר מצאנוהו שהאריך למנשה ‏כ"ב שנה עד שחזר בתשובה ל"ג שנה אעפ"י שתשובתו לא נשלמה לו. ומהם מי שהאריך לו כדי ‏שיצא ממנו בן צדיק, כאשר האריך לאחז ויצא ממנו חזקיהו, וכאשר האריך לאמון ויצא ממנו יאשיהו. ‏ומהם מי שמאריך לו להנקם בו מאנשים רשעים ממנו, כאשר אמר על אשור (ישעיה י' ו') בגוי חנף ‏אשלחנו וגו'. ומהם מי שמאריך בעבור בקשת צדיק, על דבר שיהיה בו תקנתו כמו שאמר ללוט ‏‏(בראשית י"ט כ"א) הנה נשאתי פניך גם לדבר הזה לבלתי הפכי וגו'. ומהם מי שמאריך לו להכביד ‏עליו העונש, כאשר הציל פרעה מעשר המכות עד שהטביעו בים, כאשר אמר (תהלים קל"ו ט"ו) ‏ונער פרעה וחילו בים סוף. ועל הענינים האלה שאל ירמיהו אלהיו על האנשים הרשעים, להודיעו ‏על איזה דרך הוא מאריך להם, לא שהיה הדבר רע בעיניו כשאמר (ירמיה י"ב א') מדוע דרך ‏רשעים צלחה וגומר. והודיעו כי הוא על הפנים האחרוני', כדי לענשם ענש חזק, כאשר אמר בפרשה ‏שאחריה (שם ז') עד מתי האבל הארץ וגו'. וכיון שבארתי מה שצריך אליו בשער הצדיק והרשע, ‏אחבר אליו שאומר, הנה אנחנו רואים הכתוב אומר, (קהלת ט' י"ח) וחוטא אחד יאבד טובה הרבה ‏ודמהו כזבוב נופל בשמן רוקח, כמו שאמר אחריו (שם י' א') זבובי מות יבאיש יביע שמן רוקח. אין ‏זה כי אם על קריאת השם בלבד, כאלו היו לו לאדם מאתים ואחד מעשים, מהם מאה זכיות ומאה ‏חובות, יהיה ענינו שוה. ואם היה המעשה האחד טוב, נקרא בו צדיק. ואם יהיה רע, נקרא בו רשע:‏

Sonra derim ki: İnkarcıların bu dünyadaki iyiliği ve ömürlerinin uzatılması yedi yolla olur. Bunlardan biri, Yaratıcı’nın onun gelecekte döneceğini bilmesidir; bu yüzden teşuvası tamamlanıncaya kadar ona süre verir. Nitekim Menaşe’ye yirmi iki yıl süre verdiğini, sonra onun otuz üç yıl teşuva ettiğini görürüz; bununla birlikte teşuvası onun için tamamlanmış değildi. Bunlardan biri, ondan doğru bir oğul çıkması için ona süre vermesidir; Ahaz’a süre verip ondan Hizkiyahu’nun çıkması ve Amon’a süre verip ondan Yoşiyahu’nun çıkması gibi. Bunlardan biri, onun aracılığıyla kendisinden daha kötü insanlardan öç almak için ona süre vermesidir. Nitekim Aşur hakkında şöyle denmiştir: “Onu tanrısız bir ulusa göndereceğim...” (Yeşayahu 10:6). Bunlardan biri, bir doğru kişinin isteği sebebiyle, o işte onun onarımı bulunacağı için ona süre vermesidir. Nitekim Lot’a şöyle denmiştir: “İşte bu konuda da yüzünü kaldırdım, yıkmayacağım...” (Bereşit 19:21). Bunlardan biri, cezasını ağırlaştırmak için ona süre vermesidir; Firavun’u on darbeden kurtarıp sonunda denizde boğması gibi. Nitekim şöyle denmiştir: “Firavun’u ve ordusunu Sazlık Denizi’nde silkeledi” (Tehilim 136:15). Yirmeyahu, kötü insanlar hakkında Tanrısına bu konular sebebiyle sormuştur: Onlara hangi yolla süre verdiğini kendisine bildirmesini istemiştir; yoksa “Kötülerin yolu niçin başarılı oluyor?” (Yirmeyahu 12:1) dediğinde bu durum onun gözünde kötü göründüğü için sormuş değildir. Tanrı ona bunun son yolla, yani onları güçlü bir cezayla cezalandırmak için olduğunu bildirmiştir. Nitekim sonraki bölümde şöyle denmiştir: “Ülke ne zamana kadar yas tutacak...” (Yirmeyahu 12:4). Doğru ve kötü kapısında gerekli olanı açıkladıktan sonra buna şunu ekleyerek derim ki: Kutsal Yazı’nın “Tek bir günahkar çok iyiliği yok eder” (Kohelet 9:18) dediğini ve bunu ıtriyatçının yağına düşen sineğe benzettiğini görüyoruz. Nitekim ardından şöyle demiştir: “Ölü sinekler ıtriyatçının yağını kokutur ve köpürtür” (Kohelet 10:1). Bu yalnızca adlandırma bakımındandır. Sanki bir insanın iki yüz bir fiili varmış gibi: Bunların yüzü hak ediş, yüzü borç olsa, onun durumu denk olur. Eğer tek fiil iyi olursa, onunla doğru diye adlandırılır. Eğer kötü olursa, onunla kötü diye adlandırılır.