מאמר העשירי; הנהגת האדם 19

והעולה מן הכלל הזה, שיהיה האדם קונה בעולם הזה כפי תקונו, ויאכל וישתה בהתר כפי צרכו, ‏ויציב השגחתו על החכמה והעבודה והשם הטוב, ויקח מכל אחד מהאהבות הנזכרות כפי מה ‏שסדרנו, כל דבר בעתו. וזאת היא הבחירה המשובחת, והיא חמאת מה שזכרו שלמה בספרו בג' ‏מקומות; אחד מהם (קהלת ב' כ"ד) אין טוב באדם שיאכל ושתה והראה את נפשו טוב בעמלו וגם ‏זה ראיתי אני כי מיד האלהים היא. ואמרו שיאכל ושתה, שער המזון, ואמרו בעמלו, שער הקנין, ‏ואמרו מיד האלהים, רוצה בו מהתרו ממה שחננו בוראו, לא ממה שהוא חומס וגוזל. ואמר והראה ‏את נפשו טוב, הם שבעה ענינים מספר עליהם בספרו שהם טוב; והשני (קהלת ג' י"ג) וגם כל האדם ‏שיאכל וישתה וראה טוב בכל עמלו מתת אלהים הוא, וזה עוד כולל ארבעה ענינים, המזון, מאמרו ‏שיאכל ושתה, והקנין, מאמרו בכל עמלו, ומן ההתר, באמרו מתת אלהים הוא, ורומז אל השבעה ‏ענינים, באמרו וראה טוב; והשלישי (קהלת ה' י"ז) הנה אשר ראיתי אני טוב אשר יפה לאכול ולשתות, ‏יש בו הארבעה ענינים אשר זכרנו, והוסיף עליהם אשר יפה, ורומז בזה שתהיה כל אחת מהמדות ‏והאהבות בעת הראויה לה לא בזולתה, כמו שאמר מפורש בספר הזה (קהלת ג' י"א), את הכל עשה ‏יפה בעתו. וענין טובה הזכורה בפסוק הזה יש בו שלשה פנים מן החכמה כאשר פרושם בספר ‏הזה. ואמר טובה חכמה מכלי קרב (קהלת ט' י"ח) טובה חכמה מגבורה (קהלת ט' ט"ז), טובה חכמה עם ‏נחלה (קהלת ז' י"א). ולכל פסוק מהם מדה מיוחדת. אך טובה חכמה עם נחלה, הוא מיוחד בחכמת ‏הטבעים ויצירת העולם, מפני שסופו ויותר לרואי השמש (שם); ואמרו טובה חכמה מגבורה, הוא ‏מיוחד בהנהגת המלכות, כי הגדתה ובא אליה מלך גדול וסבב אותה (קהלת ט' י"ד); ואמרו טובה ‏חכמה מכלי קרב, הוא מיוחד בעבודה וביראה, מפני שסופו וחוטא אחד יאבד טובה הרבה. אבל ‏פרושי השבע עניני טוב אשר זכרנו שהם מן הספר, מהם השם הטוב והזכר הטוב, אמר בו (קהלת ז' ‏א') טוב שם משמן טוב; ומהם זכרון המות בעת המקרים ולא ישכח, אמר בו (קהלת ז' ב') טוב ללכת אל ‏בית אבל מלכת אל בית משתה; ומהם הכעס לכבוד הבורא, אמר בו (קהלת ז' ג') טוב כעס משחוק: ‏ומהם ראות אחרית הדברים, אמר בו (קהלת ז' ח') טוב אחרית דבר מראשיתו; ומהם הסבל והמתון, ‏אמר בו (שם) טוב ארך אפים מגבה רוח; ומהם חברת החכמים והצדיקים, אמר בו (קהלת ז' ה') טוב ‏לשמוע גערת חכם; ומהם שיאמין האדם שאיננו נמלט מחטא, כדי שיכנע בעבור זה לפני אלהיו, ‏אמר בו (שם י"ח) טוב אשר תאחוז בזה וגם מזה אל תנח ידך. וכבר התבאר כי החכם בעת שחקר ‏עניני העולם, רמז אל אלה הי"א דברים, שבעה קראם טוב, ושלשה קראם טובה, והאחד קראו יפה, ‏והוא עשות כל דבר אהוב ונמאס בעתו. ואלה האחד עשר אמנם יעשו אחר לקיחת המזון מהקנין ‏המותר, ובמקום אשר נברא לו כאשר בארנו. ואחרי שקרבתי השער הזה ככל מה שיכולתי מדרכי ‏הקירוב אומר, כי כל הספר איננו מועיל כי אם לזכות הלב וכונת תקונו, כמו שאמר (איוב י"א י"ג) אם ‏אתה הכינות לך. ואמר החכם: בכל לבי דרשתיך בלבי צפנתי אמרתך (תהלים קי"ט). וראוי שיזככו ‏הלבבות ויכנעו לשם אלהינו יתברך, וכמו שאמר (מ"ב כ"ב י"ט) יען רך לבבך ותכנע מפני יי' בשמעך ‏אשר דברתי על המקום הזה וגו'. הלא תראה כי הנאכל והנשתה והנראה והנשמע עושים עם כונת ‏הלב יותר ממה שעושים בלעדיה:‏

Bütün bu genel kuraldan çıkan sonuç şudur: İnsan bu dünyada kendi düzenlenişine uygun biçimde kazanır; ihtiyacı kadar, izin verilen yoldan yer ve içer; gözetimini bilgelik, Tanrı hizmeti ve iyi ad üzerine yerleştirir; andığımız sevgilerin her birinden, düzenlediğimiz ölçüye göre, her şeyi kendi vaktinde alır. Övülen seçim budur. Şelomo’nun kitabında üç yerde andığı şeyin özü ve süzülmüş kısmı da budur. Bunlardan biri şudur: “İnsanda, yemesi, içmesi ve emeğinde nefeşine iyilik göstermesinden daha iyi bir şey yoktur; bunun da Tanrı’nın elinden olduğunu gördüm” (Kohelet 2:24). “Yemesi ve içmesi” demesi beslenme kapısıdır; “emeğinde” demesi kazanç kapısıdır; “Tanrı’nın elinden” demesiyle de Yaratıcısının kendisine lütfettiği izinli olandan olduğunu kasteder, zorbalıkla ve gasp ederek aldığı şeyden değil. “Nefeşine iyilik göstermesi” demesi ise kitabında iyi diye anlattığı yedi konudur. İkincisi: “Her insanın yemesi, içmesi ve bütün emeğinde iyilik görmesi de Tanrı’nın armağanıdır” (Kohelet 3:13). Bu da dört konuyu içerir: “Yemesi ve içmesi” sözünden beslenme; “bütün emeğinde” sözünden kazanç; “Tanrı’nın armağanıdır” sözünden izinli olan; “iyilik görmesi” sözünden ise yedi konuya işaret. Üçüncüsü: “İşte benim gördüğüm iyi ve güzel olan: yemek ve içmek...” (Kohelet 5:17). Bunda andığımız dört konu vardır. Bunlara “güzel olan” ifadesini eklemiştir; bununla her ölçünün ve sevginin, kendisine uygun vakitte olması gerektiğine, başka vakitte olmaması gerektiğine işaret eder. Nitekim bu kitapta açıkça “Her şeyi vaktinde güzel yaptı” (Kohelet 3:11) denmiştir. Bu ayette anılan “iyi” anlamında, bu kitapta açıklanan şekliyle, bilgeliğe dair üç yön vardır. “Bilgelik savaş araçlarından iyidir” (Kohelet 9:18), “Bilgelik güçten iyidir” (Kohelet 9:16), “Bilgelik mirasla birlikte iyidir” (Kohelet 7:11) denmiştir. Bu ayetlerin her birinin kendisine özgü bir ölçüsü vardır. “Bilgelik mirasla birlikte iyidir” sözü, tabiatların bilgeliğine ve dünyanın yaratılışına özgüdür; çünkü sonu “güneşi görenler için daha yararlıdır” diye biter. “Bilgelik güçten iyidir” sözü krallığın yönetimine özgüdür; çünkü onun anlatımı “ona büyük bir kral geldi ve onu kuşattı” (Kohelet 9:14) sözündedir. “Bilgelik savaş araçlarından iyidir” sözü ise Tanrı hizmetine ve korkuya özgüdür; çünkü sonu “bir günahkar çok iyiliği yok eder” diye biter. Kitaptan olduğunu andığımız yedi iyi konunun açıklamasına gelince: Bunlardan biri iyi ad ve iyi anılmadır; onun hakkında “İyi ad, iyi yağdan iyidir” (Kohelet 7:1) denmiştir. Bunlardan biri, olaylar sırasında ölümü hatırlamak ve onu unutmamaktır; onun hakkında “Yas evine gitmek, şölen evine gitmekten iyidir” (Kohelet 7:2) denmiştir. Bunlardan biri, Yaratıcı’nın onuru için öfkedir; onun hakkında “Öfke gülüşten iyidir” (Kohelet 7:3) denmiştir. Bunlardan biri, işlerin sonunu görmektir; onun hakkında “Bir şeyin sonu başlangıcından iyidir” (Kohelet 7:8) denmiştir. Bunlardan biri, sabır ve ağırbaşlılıktır; onun hakkında “Sabırlı kişi, ruhu yüksek olandan iyidir” (Kohelet 7:8) denmiştir. Bunlardan biri, bilgeler ve doğrularla beraberliktir; onun hakkında “Bilgenin azarlamasını işitmek iyidir” (Kohelet 7:5) denmiştir. Bunlardan biri de insanın günahtan bütünüyle kurtulamayacağına inanmasıdır; böylece bunun sebebiyle Tanrısının önünde boyun eğer. Onun hakkında “Bunu tutman iyidir; ötekinden de elini çekme” (Kohelet 7:18) denmiştir. Böylece bilgenin dünya işlerini araştırırken bu on bir şeye işaret ettiği açıklığa kavuşmuştur: Yedisini “iyi”, üçünü “iyidir” diye adlandırmış, birini de “güzel” diye adlandırmıştır. Bu da her sevilen ve sevilmeyen şeyi kendi vaktinde yapmaktır. Bu on bir şey ancak yiyeceğin, izinli kazançtan alınmasından ve yaratıldığı yerde bulunmasından sonra yapılır; daha önce açıkladığımız gibi. Bu konuyu elimden geldiği kadar anlaşılır hale getirdikten sonra derim ki: Bütün kitap ancak kalbin arınması ve onun düzenlenmesini amaçlamasıyla yararlı olur. Nitekim “Eğer sen yüreğini hazırlarsan...” (İyov 11:13) denmiştir. Bilge de şöyle demiştir: “Bütün yüreğimle Seni aradım... Sözünü yüreğimde sakladım” (Tehilim 119:10–11). Yüreklerin arınması ve kutsanmış Tanrımızın adına boyun eğmesi gerekir. Nitekim “Yüreğin yumuşadığı ve bu yer hakkında söylediğim şeyi işittiğinde HaŞem’in önünde boyun eğdiğin için...” (Melahim II 22:19) denmiştir. Görmüyor musun ki yenilen, içilen, görülen ve işitilen şeyler, kalbin niyetiyle birlikte olduklarında, onsuz olduklarından daha çok etki yaparlar?

ואשאל מהאל יתברך ישימנו מן המאמינים, ולא מן התועים. וישים בלבנו אהבתו ויראתו, כדי שנזכה ‏לחיי העולם הזה ולחיי העולם הבא:‏

Kutsanmış Tanrı’dan dilerim ki bizi inananlardan kılsın, sapkınlardan kılmasın. Sevgisini ve korkusunu kalbimize koysun; böylece bu dünya hayatına ve Olam HaBa hayatına erişmeye hak kazanalım.

תם ונשלם ספר האמונות, ת"ל מגלה צפונות

Sefer HaEmunot tamamlandı ve bütünlendi; saklı şeyleri açığa çıkaran Tanrı’ya şükürler olsun.