HaEmunot veHaDeot · [Treatise X] Moral Conduct; Thought and Belief, Chapter 16
1
השלשה עשר שער המנוחה. אמרו אנשים, כי המנוחה טוב מכל מה שיתנהג בו האדם בעולם הזה; כי היא סבת לרפואת הנפש, להעביר ולעדן גופה ולשמור חושיה, וכל אשר ייגע האדם עיניו תלוית אל המנוחה, והיא מבוקשו. הלא תראה שהמלכים הם במנוחה יותר מכל אדם, ולולי שהענין הזה הוא טוב לא היו בוחרים בו. ואיה נוח הגוף ועזיבת הקיצה והמהירות והיגון והדאגה, עד שתורת האמת כשבוחרים בה מדמים אותה בה, כאמרו (ירמי' ו' ט"ז) ומצאו מרגוע לנפשכם. וצוה במנוחה בשבתות ובמועדים. והשקפתי על עצת אלה, ומצאתים סכלים מכל אדם, ואמרו מה שלא ידעו; כי המנוחה לא תשלם לאדם אלא אחר ההשגחה הגדולה ותקון צרכיו והכנת כל אודותיו, ואח"כ ינוח וישקוט, כמ"ש (משלי כ"ד כ"ז) הכן בחוץ מלאכתך ועתדה בשדה לך אחר ובנית ביתך, אבל המנוחה לבדה מבלתי דבר מאלה, איננה כי אם מנוחה בשם, והעולה מענינה הוא העצלה. ואל תשאל על העצלה מה היא? כי האדם כשיתעלף ויתעצל יבואהו הריש ויחסר כל טוב, כמ"ש (משלי ו׳:י׳-י״א י') מעט שנות מעט תנומות מעט חבוק ידים לשכב ובא במהלך רישך ומחסורך כאיש מגן, וכאשר יתעצל ולא יכין לו מזון ולא כסות ולא מחסה, יהיה ביגון כל ימיו, עד שימיתוהו תאוותיו ומשאלות לבו, כמו שאמר (משלי כ"א כ"ה) תאות עצל תמיתנו כי מאנו ידיו לעשות, עד שהוא מניח התפלה והצום והעמידה והתנועה במצות ובכל תועלת. ועל כן הפך הענין בצדק, כי ענין העצלות עוד נופל על הרשעות, ואמר (משלי כ"א כ"ו) כל היום התאוה תאוה וצדיק יתן ולא יחשוך. ואיה הרפיון והכובד והנפח והחלישות והשדפון וכאב התחתית והפודגרא וגיד הנשה והכליות וחלי הפיל והרבה מן הנגעים, כי אם על הבטלה? ואפילו מי שספקו על אחרים אין ראוי לו להתבטל, וכמ"ש (משלי ל"א ל"ז) צופיה הליכות ביתה ולחם עצלות לא תאכל. אבל אנחנו מוצאים הנפש נוטה אל המנוחה, ושבוראה שמה לה הנהגה השקט ובבטחה אשר בעולם הבא והנחילה בה, כמו שאמר (ישעי' ל"ב י"ז) והיה מעשה הצדקה שלום ועבודת הצדקה השקט ובטח עד עולם וישב עמי בנוה שלום:
On üçüncü kapı, dinlenme kapısıdır. Bazı insanlar, dinlenmenin insanın bu dünyada kendisini yöneteceği şeylerin en iyisi olduğunu söylediler. Çünkü dinlenme, nefeşin iyileşmesine, bedeninin arındırılıp yumuşatılmasına ve duyularının korunmasına sebeptir. İnsan ne zaman yorulsa gözleri dinlenmeye bağlıdır; aradığı şey odur. Kralların bütün insanlardan daha çok dinlenme içinde olduğunu görmüyor musun? Eğer bu şey iyi olmasaydı, onu seçmezlerdi. Bedenin rahatlığı, uyanıklığın, aceleciliğin, kederin ve kaygının terk edilmesi nerede? Hakikat Tora’sı bile seçildiğinde ona benzetilir. Nitekim “Nefeşleriniz için huzur bulacaksınız” (Yirmeyahu 6:16) denmiştir. Şabatlarda ve bayramlarda da dinlenme emredilmiştir.
Bunların öğüdüne baktım ve onları bütün insanlardan daha bilgisiz buldum; bilmedikleri şeyi söylediler. Çünkü dinlenme insana ancak büyük bir gözetimden, ihtiyaçlarının düzenlenmesinden ve bütün işlerinin hazırlanmasından sonra tamam olur; bundan sonra dinlenir ve sakinleşir. Nitekim “Dışarıda işini hazırla; tarlada kendin için düzenle; sonra evini kur” (Mişle 24:27) denmiştir. Fakat bunlardan hiçbir şey olmaksızın tek başına dinlenme, yalnızca adı dinlenme olan bir şeydir; anlamından çıkan sonuç tembelliktir. Tembelliğin ne olduğunu sorma: İnsan gevşeyip tembelleştiğinde yoksulluk ona gelir ve bütün iyilikten eksik kalır. Nitekim “Biraz uyku, biraz uyuklama, yatmak için elleri biraz kavuşturma; yoksulluğun yolcu gibi, eksikliğin kalkanlı adam gibi gelir” (Mişle 6:10–11) denmiştir. Tembelleşip kendisine yiyecek, giysi ve barınak hazırlamadığında, bütün günleri keder içinde olur; sonunda arzuları ve yüreğinin istekleri onu öldürür. Nitekim “Tembelin arzusu onu öldürür; çünkü elleri çalışmayı reddeder” (Mişle 21:25) denmiştir. Öyle ki dua, oruç, ayakta durma, mitsvalarda hareket ve her türlü faydayı bile bırakır.
Bundan dolayı mesele haklı olarak tersine döner; çünkü tembellik anlamı kötülük üzerine de düşer. Nitekim “Bütün gün arzu eder durur; doğru kişi ise verir ve esirgemez” (Mişle 21:26) denmiştir. Gevşeklik, ağırlık, şişkinlik, zayıflık, tükeniş, alt beden ağrısı, podagra, siyatik siniri, böbrek hastalığı, fil hastalığı ve birçok bela, işsizlikten başka nereden gelir? İhtiyaçları başkaları tarafından karşılanan kimsenin bile boş durması uygun değildir. Nitekim “Evinin yollarını gözetir; tembellik ekmeği yemez” (Mişle 31:27) denmiştir.
Fakat nefeşin dinlenmeye yöneldiğini ve Yaratıcısının ona Olam HaBa’daki sakinlik ve güven düzenini yerleştirdiğini, onu bununla miraslandırdığını görürüz. Nitekim “Doğruluğun işi barış olacak; doğruluğun hizmeti sonsuza dek sakinlik ve güven olacak. Halkım barış yurdunda oturacak” (Yeşayahu 32:17–18) denmiştir.
השלשה עשר שער המנוחה. אמרו אנשים, כי המנוחה טוב מכל מה שיתנהג בו האדם בעולם הזה; כי היא סבת לרפואת הנפש, להעביר ולעדן גופה ולשמור חושיה, וכל אשר ייגע האדם עיניו תלוית אל המנוחה, והיא מבוקשו. הלא תראה שהמלכים הם במנוחה יותר מכל אדם, ולולי שהענין הזה הוא טוב לא היו בוחרים בו. ואיה נוח הגוף ועזיבת הקיצה והמהירות והיגון והדאגה, עד שתורת האמת כשבוחרים בה מדמים אותה בה, כאמרו (ירמי' ו' ט"ז) ומצאו מרגוע לנפשכם. וצוה במנוחה בשבתות ובמועדים. והשקפתי על עצת אלה, ומצאתים סכלים מכל אדם, ואמרו מה שלא ידעו; כי המנוחה לא תשלם לאדם אלא אחר ההשגחה הגדולה ותקון צרכיו והכנת כל אודותיו, ואח"כ ינוח וישקוט, כמ"ש (משלי כ"ד כ"ז) הכן בחוץ מלאכתך ועתדה בשדה לך אחר ובנית ביתך, אבל המנוחה לבדה מבלתי דבר מאלה, איננה כי אם מנוחה בשם, והעולה מענינה הוא העצלה. ואל תשאל על העצלה מה היא? כי האדם כשיתעלף ויתעצל יבואהו הריש ויחסר כל טוב, כמ"ש (משלי ו׳:י׳-י״א י') מעט שנות מעט תנומות מעט חבוק ידים לשכב ובא במהלך רישך ומחסורך כאיש מגן, וכאשר יתעצל ולא יכין לו מזון ולא כסות ולא מחסה, יהיה ביגון כל ימיו, עד שימיתוהו תאוותיו ומשאלות לבו, כמו שאמר (משלי כ"א כ"ה) תאות עצל תמיתנו כי מאנו ידיו לעשות, עד שהוא מניח התפלה והצום והעמידה והתנועה במצות ובכל תועלת. ועל כן הפך הענין בצדק, כי ענין העצלות עוד נופל על הרשעות, ואמר (משלי כ"א כ"ו) כל היום התאוה תאוה וצדיק יתן ולא יחשוך. ואיה הרפיון והכובד והנפח והחלישות והשדפון וכאב התחתית והפודגרא וגיד הנשה והכליות וחלי הפיל והרבה מן הנגעים, כי אם על הבטלה? ואפילו מי שספקו על אחרים אין ראוי לו להתבטל, וכמ"ש (משלי ל"א ל"ז) צופיה הליכות ביתה ולחם עצלות לא תאכל. אבל אנחנו מוצאים הנפש נוטה אל המנוחה, ושבוראה שמה לה הנהגה השקט ובבטחה אשר בעולם הבא והנחילה בה, כמו שאמר (ישעי' ל"ב י"ז) והיה מעשה הצדקה שלום ועבודת הצדקה השקט ובטח עד עולם וישב עמי בנוה שלום:
On üçüncü kapı, dinlenme kapısıdır. Bazı insanlar, dinlenmenin insanın bu dünyada kendisini yöneteceği şeylerin en iyisi olduğunu söylediler. Çünkü dinlenme, nefeşin iyileşmesine, bedeninin arındırılıp yumuşatılmasına ve duyularının korunmasına sebeptir. İnsan ne zaman yorulsa gözleri dinlenmeye bağlıdır; aradığı şey odur. Kralların bütün insanlardan daha çok dinlenme içinde olduğunu görmüyor musun? Eğer bu şey iyi olmasaydı, onu seçmezlerdi. Bedenin rahatlığı, uyanıklığın, aceleciliğin, kederin ve kaygının terk edilmesi nerede? Hakikat Tora’sı bile seçildiğinde ona benzetilir. Nitekim “Nefeşleriniz için huzur bulacaksınız” (Yirmeyahu 6:16) denmiştir. Şabatlarda ve bayramlarda da dinlenme emredilmiştir. Bunların öğüdüne baktım ve onları bütün insanlardan daha bilgisiz buldum; bilmedikleri şeyi söylediler. Çünkü dinlenme insana ancak büyük bir gözetimden, ihtiyaçlarının düzenlenmesinden ve bütün işlerinin hazırlanmasından sonra tamam olur; bundan sonra dinlenir ve sakinleşir. Nitekim “Dışarıda işini hazırla; tarlada kendin için düzenle; sonra evini kur” (Mişle 24:27) denmiştir. Fakat bunlardan hiçbir şey olmaksızın tek başına dinlenme, yalnızca adı dinlenme olan bir şeydir; anlamından çıkan sonuç tembelliktir. Tembelliğin ne olduğunu sorma: İnsan gevşeyip tembelleştiğinde yoksulluk ona gelir ve bütün iyilikten eksik kalır. Nitekim “Biraz uyku, biraz uyuklama, yatmak için elleri biraz kavuşturma; yoksulluğun yolcu gibi, eksikliğin kalkanlı adam gibi gelir” (Mişle 6:10–11) denmiştir. Tembelleşip kendisine yiyecek, giysi ve barınak hazırlamadığında, bütün günleri keder içinde olur; sonunda arzuları ve yüreğinin istekleri onu öldürür. Nitekim “Tembelin arzusu onu öldürür; çünkü elleri çalışmayı reddeder” (Mişle 21:25) denmiştir. Öyle ki dua, oruç, ayakta durma, mitsvalarda hareket ve her türlü faydayı bile bırakır. Bundan dolayı mesele haklı olarak tersine döner; çünkü tembellik anlamı kötülük üzerine de düşer. Nitekim “Bütün gün arzu eder durur; doğru kişi ise verir ve esirgemez” (Mişle 21:26) denmiştir. Gevşeklik, ağırlık, şişkinlik, zayıflık, tükeniş, alt beden ağrısı, podagra, siyatik siniri, böbrek hastalığı, fil hastalığı ve birçok bela, işsizlikten başka nereden gelir? İhtiyaçları başkaları tarafından karşılanan kimsenin bile boş durması uygun değildir. Nitekim “Evinin yollarını gözetir; tembellik ekmeği yemez” (Mişle 31:27) denmiştir. Fakat nefeşin dinlenmeye yöneldiğini ve Yaratıcısının ona Olam HaBa’daki sakinlik ve güven düzenini yerleştirdiğini, onu bununla miraslandırdığını görürüz. Nitekim “Doğruluğun işi barış olacak; doğruluğun hizmeti sonsuza dek sakinlik ve güven olacak. Halkım barış yurdunda oturacak” (Yeşayahu 32:17–18) denmiştir.