דעת תבונות 152

אמר השכל – טוב וישר מה שאמרנו. אמנם צריך לדעת שעל פי כוונת ההנהגה נעשה מהות הנבראים הנהוגים, וזהו העומק שאני אומר לך שצריכים אנו לדעת עתה, והיינו, מציאות מהות הברואים, וכל מקריו המתחלפים לעומת ההנהגה להשתוות לה:

Akıl şöyle dedi: Söylediklerimiz iyi ve doğrudur. Fakat bilmek gerekir ki, yönetimin amacı uyarınca yönetilen yaratılmışların özü meydana getirilmiştir. Şimdi bilmemiz gerektiğini söylediğim derinlik budur: yaratılmışların öz varlığı ve onların yönetim karşısında değişen bütün halleri; yani ona uygun düşecek biçimde değişmeleri.

הנה כבר שמעת ענין תעולם השפל הזה, שהוא מקום חשוך ופחות, שכל הענינים המתילדים בו הם ענינים חשוכים ופחותים. וכבר שמעת גם כן איך כל מה שיש במציאות הוא דבר מחודש מרצונו, ותלוי רק בגזירתו ובמאמרו. ונמצא שהיות המקום הזה בחשכו - זה ודאי תלוי במאמר פיו ית', שמעמידו בתכונה זאת. והרי אם היה רוצה היה יכול להגיה חשכו הרבה, ולעשות ענינו יותר נישא ונכבד, וזה פשוט. ואמנם בענין ערך מציאות העולם והאדם, אם ביקר ואם בשפלות, יש לנו מקום רחב ידים מאוד לעיין ולהתבונן בו, כי נמצא בזה חכמה עמוקה להבין כמה מעלות של עילוי והשפלה יש לאדם בעולמו. ובאמת הפרטים אין להם סוף כלל, אך הכללים אינם כל כך, והם מפתחות גדולים להבין סתרים גדולים ממעשיו ית':

Bu aşağı dünyanın konusunu zaten işittin: Burası karanlık ve düşük bir yerdir; içinde doğan bütün konular da karanlık ve düşüktür. Ayrıca varlıkta bulunan her şeyin O’nun iradesinden yenilenmiş bir şey olduğunu ve yalnızca O’nun hükmüne ve sözüne bağlı bulunduğunu da işittin. Buna göre bu yerin karanlığı içinde bulunması, kesinlikle O’nun mübarek ağzının sözüne bağlıdır; onu bu nitelikte ayakta tutan budur. Eğer dileseydi, onun karanlığını çokça aydınlatabilir ve durumunu daha yüce, daha değerli yapabilirdi; bu açıktır. Fakat dünyanın ve insanın varlık değerini, ister onur ister düşüklük bakımından ele aldığımızda, burada incelemek ve düşünmek için çok geniş bir alan vardır. Çünkü bu konuda, insanın kendi dünyasındaki yükseliş ve alçalış derecelerini anlamak için derin bir hikmet bulunur. Gerçekte ayrıntıların sonu yoktur; fakat genel ilkeler o kadar çok değildir ve bunlar O’nun mübarek eylemlerindeki büyük sırları anlamak için büyük anahtarlardır.

ונאמר עתה, כי הנה כשרצה האדון ב"ה. לנהג את עולמו במידת המשפט, שהוא דרך השכי ועונש, הוצרך שימצא בעולם הטוב והרע, וממילא שיהיה האדם בנוי בתכונה אחת, ונהוג בהנהגה אחת, שיוכלו ליפול בו שניהם, הטוב והרע, בשיקול אחד; מה שאין כן אם היה רוצה האדון ב"ה לנהג את העולם לפי טובו ואור פני חסדו, שאז כל הבריות יש להם להיות נשלמות ומתוקנות מהארת פניו ית', ולא יהיה רע בעולם, ומציאות האדם יהיה מעולה, שלא יפלו בו הרעות, ולא יהיה מקום בו אלא לטוב, ליקר, להארה ולחכמה. על כן נמצא, שמציאות האדם בשפלותו ועילויו תלוי בדרך הנהיגו ית' את האדם עצמו, כי לפי מה שירצה בהנהגתו - ירצה במציאותו. על כן במידת המשפט תלוי השפלת העולם, להיות הוא ועניניו שפלים ופחותים. וזה ענין מה שביארתי לך למעלה כבר מענין השפעתו ית', שלהיותה השפעתו ית"ש - לא היתה ראויה להיות אלא השפעת קדושה רבה ודברים יקרים. ונכבדים, אלא שרצה הקב"ה להלבישה בדברים שפלים שאינם ראויים לה, אלא שכך צריך לעולם השפל הזה לפי התכלית המכוון בו:

Şimdi şöyle diyelim: Rab, kutsanmış olsun, dünyasını yargı niteliğiyle, yani ödül ve ceza yolu ile yönetmek istediğinde, dünyada iyinin ve kötünün bulunması zorunlu oldu. Bunun sonucu olarak insanın da, hem iyinin hem kötünün onda eşit bir tartı içinde düşebileceği belirli bir yapıyla kurulması ve belirli bir yönetimle yönetilmesi gerekti. Buna karşılık Rab, kutsanmış olsun, dünyayı kendi iyiliğine ve yüzünün Hesed ışığına göre yönetmek isteseydi, o zaman bütün yaratılmışlar O’nun mübarek yüzünün aydınlığından tamamlanmış ve düzeltilmiş olurlardı; dünyada kötülük bulunmazdı. İnsanın varlığı da yüce olurdu; kötülükler onda yer bulmaz, onda yalnızca iyilik, değer, aydınlık ve hikmet için yer olurdu. Buna göre insanın varlığının düşüklüğü ve yüceliği, O’nun bizzat insanı yönetme yoluna bağlıdır; çünkü yönetiminde neyi isterse, insanın varlığında da onu ister. Bu nedenle dünyanın alçaltılması, dünyanın ve ona ait şeylerin düşük ve değersiz olması, yargı niteliğine bağlıdır. Bu, yukarıda O’nun mübarek etkisi hakkında sana açıkladığım konudur: Etki, O’nun mübarek etkisi olduğuna göre aslında yalnızca büyük kutsallık etkisi ve değerli, yüce şeyler olması gerekirdi. Fakat HaKadoş Baruh Hu onu, kendisine uygun olmayan düşük şeylerin içinde giydirmeyi istedi; çünkü amaçlanan hedef uyarınca bu aşağı dünya için gerekli olan budur.

ואולם אף שהעולם הזה שפל וחשוך, הנה כשנדקדק בו נמצא שאינו חשוך לגמרי, שלא יהיה בו אור כלל, אלא יש בו דברים של הארה; פירוש, כי החומריות הגופני המתיחס לבהמיות השולט בעולם הזה - זהו החושך שאנחנו מכירים בו; אך אינו משולל לגמרי מאיזה דברים של הארה, דהיינו מה שאינו חומריות אלא רוחניות; כי על כל פנים יש הידיעה והחכמה בבני אדם, ויותר מזה - יש התורה, יש רוח הקודש, כולם דברים שאינם מחוק החומריות. מכל אלה נלמד שיש בעולם הזה הרכבה של חושך ואור, ונבין מדרגות חשכו ומדרגות הארתו בכל העתים והזמנים, ונבחין מדרגות החושך לבד ומדרגות ההארה לבד, ואז נבוא עד תכונת כל המקרים המתחלפים בו. ואמנם החושך וההארה - כבר שמעת מה היא ומה מקורה; פירוש, כי חושך הוא כל החמריות והטבעיות הגופני, והארה הוא כל הרוחניות; שזה מה שנבדלים בו הנבראים התחתונים השפלים שאינם קדושים, מן העליונים שהם קדושים, לפי שכולם הארה ואין שם חומר. ומקור החושך הוא - שאין הקב"ה משפיע שפע רוחני, כמו שהיה ראוי להיות שפע אלקי, אלא משפיע שפע לפי בחינת העולם השפל הזה. ומקור ההארה - שהקב"ה ישפיע שפע אלקי ממש, רוחני וקדוש:

Bununla birlikte, bu dünya düşük ve karanlık olsa da, onu dikkatle incelediğimizde bütünüyle karanlık olmadığını, içinde hiçbir ışık bulunmadığını söyleyemeyeceğimizi görürüz. Onda aydınlığa ait şeyler vardır. Açıklaması şudur: Bu dünyada egemen olan hayvani yapıya bağlı bedensel maddilik, onda tanıdığımız karanlıktır. Fakat dünya, aydınlığa ait bazı şeylerden bütünüyle yoksun değildir; yani maddilik olmayan, ruhsallık olan şeylerden. Her halükarda insanlarda bilgi ve hikmet vardır; bundan da öte Tora vardır, Ruah HaKodeş vardır. Bunların hepsi maddiliğin yasasına ait olmayan şeylerdir. Bütün bunlardan, bu dünyada karanlık ve ışığın bileşim halinde bulunduğunu öğreniriz. Böylece bütün zamanlarda ve dönemlerde onun karanlık derecelerini ve aydınlık derecelerini anlayacak, yalnız başına karanlığın derecelerini ve yalnız başına aydınlığın derecelerini ayırt edecek, sonra da onda değişen bütün hallerin yapısına varacağız. Karanlık ve aydınlığın ne olduğunu ve kaynağının ne olduğunu zaten işittin. Karanlık, bütün maddilik ve bedensel doğallıktır; aydınlık ise bütün ruhsallıktır. Aşağı, düşük ve kutsal olmayan yaratılmışları, kutsal olan yüce varlıklardan ayıran şey budur; çünkü yüce varlıkların tamamı aydınlıktır ve orada madde yoktur. Karanlığın kaynağı şudur: HaKadoş Baruh Hu, Tanrısal bir etki olarak olması gereken ruhsal etkiyi akıtmaz; bunun yerine bu aşağı dünyanın niteliğine uygun bir etki akıtır. Aydınlığın kaynağı ise şudur: HaKadoş Baruh Hu gerçek Tanrısal etkiyi, yani ruhsal ve kutsal etkiyi akıtır.

ונאמר עתה, כי בהיות האדון ב"ה רוצה לנהג העולם במשפט, אז ישעבד, כביכול, השגחתו למעשי התחתונים, עד שמעשיהם הטובים יעוררו השגחתו לטוגה, והרעים ימנעו מהשגחתו ההטבה, וכמו שביארנו ענין זה למעלה כבר. וברצותו לנהג העולם באהבתו לבד - ישתמש מממשלתו שאינה משועבדת לשום חוק, ואינה צריכה לבריותיו כלל, כענין שנאמר (ישעיהו מח, יא), "למעני למעני אעשה", ואז אין מקום לרע כלל, אלא לטוב. ועל כן, בנהגו את העולם באהבתו זאת ובממשלתו, כמו שביארנו, אז ישפיע שפע אלקי וקדוש על כל הבריות, שיתקדשו בו, וכמו שכתוב (ישעיהו ד, ג), "והיה הנשאר בציון והנותר בירושלים קדוש יאמר לו". אך ברצותו לנהגו במשפטו - לא ישפיע שפע רוחני אלא מה שראוי לגשמיות לבד:

Şimdi şöyle diyelim: Rab, kutsanmış olsun, dünyayı yargı ile yönetmek istediğinde, gözetimini, ifade yerindeyse, aşağıdakilerin eylemlerine bağlar. Böylece onların iyi eylemleri O’nun gözetimini iyilik yönünde uyandırır; kötü eylemleri ise O’nun gözetiminden iyiliği engeller. Bu konuyu yukarıda açıklamıştık. Fakat dünyayı yalnızca sevgisiyle yönetmek istediğinde, hiçbir yasaya bağlı olmayan ve yaratılmışlarına hiç ihtiyaç duymayan egemenliğini kullanır; “Kendi uğrum için, kendi uğrum için yapacağım” ayetinde olduğu gibi. O zaman kötülüğe hiçbir yer kalmaz, yalnızca iyilik kalır. Bu nedenle dünyayı bu sevgisiyle ve egemenliğiyle yönettiğinde, daha önce açıkladığımız gibi, bütün yaratılmışlara Tanrısal ve kutsal etki akıtır; onlar bu etkiyle kutsallaşırlar. Nitekim şöyle yazılmıştır: “Tsiyon’da kalan ve Yeruşalayim’de artakalan herkes kutsal denilecektir.” Fakat dünyayı yargısıyla yönetmek istediğinde, yalnızca maddiliğe uygun olan ruhsal etkiyi akıtır.

נמצאו בידינו שלוש מדרגות השפעתו ית'. הראשון ה - השפעה של הגשמיות שעושה הדברים השפלים. והשניה - השפעת הרוחניות הגמור; פירוש, שיהיה כל העולם מתהלך בדרך הקדושה לגמרי בכל חלקיו. והשפעה השלישית היא השפעה המרכבת ההארה בתוך החומר; פירוש, שנותנת מציאות דברים רוחנים אפילו בזמן הגשמיות הזה, ואינם משנים הגשמיות כמו השניה שזכרנו, אלא משתפת אליו ההארה באותה המדרגה שמשתפת. ואמנם ההשפעה השלישית הזאת אינה ממין ההשפעה השניה, כי הרי אותה השפעה מעברת החושך של החומריות, וזאת אינה מעברת. אמנם היא פחותה מן השנית, ורק נגזרת ממנה, כי גם תיא ענינה רוחניות והארה. אבל הבורא ית"ש שחידש כל מציאות הנמצאות, חידש כל המינים האלה בהשפעה, דהיינו, מין השפעה מקדשת לגמרי המושפעים ממנה; ומן המין הזה גזר מין השני, שמקדש, אך לא לגמרי את המושפע ממנה. ועוד חידש המין הראשון שזכרנו, שהוא השפעה של גשמיות, לא יותר. ועוד הרכיב שני המינים - השני והראשון - בהרכבות ידועות מה שרצה, ובהרכבות מתחלפות, שבזמן אחד ירבו ובזמן אחר ימעטו, ויעשו תולדות מתחלפות במציאות העולם הזה. ומן ההרכבה הזאת יוולד היות אפילו באדם הגשמי דברי ההארה, ובפרט - התורה בעולם, ורוח הקודש באדם, וכמו שביארנו:

Böylece elimizde O’nun mübarek etkisinin üç derecesi vardır. Birincisi, aşağı şeyleri meydana getiren maddilik etkisidir. İkincisi, tam ruhsallık etkisidir; bunun anlamı, dünyanın bütün parçalarıyla bütünüyle kutsallık yolunda yürümesidir. Üçüncü etki ise ışığı maddenin içine bileştiren etkidir; yani bu maddilik zamanı içinde bile ruhsal şeylerin varlığını verir. Bu etki, sözünü ettiğimiz ikinci etki gibi maddiliği değiştirmez; yalnızca aydınlığı, hangi derecede katıyorsa o derecede maddeye katar. Fakat bu üçüncü etki, ikinci etkinin türünden değildir. Çünkü o ikinci etki maddiliğin karanlığını giderir; bu ise onu gidermez. Buna rağmen ikinciden daha aşağıdır ve ondan türemiştir; çünkü bunun konusu da ruhsallık ve aydınlıktır. Fakat bütün var olanların varlığını yenileyen Yaratıcı, kutsanmış adıyla, etkide bütün bu türleri yeniledi: kendisinden etkilenenleri bütünüyle kutsallaştıran bir etki türü; bu türden, kutsallaştıran fakat kendisinden etkilenen şeyi bütünüyle kutsallaştırmayan ikinci bir tür çıkardı. Ayrıca andığımız birinci türü, yani yalnızca maddilik etkisini yeniledi. Sonra ikinci tür ile birinci türü, dilediği bilinen bileşimlerle ve değişen bileşimlerle birleştirdi: bir zamanda çoğalırlar, başka bir zamanda azalırlar ve bu dünyanın varlığında değişik sonuçlar doğururlar. İşte bu bileşimden, maddi insanda bile aydınlıkla ilgili şeylerin bulunması doğar; özellikle de dünyada Tora’nın ve insanda Ruah HaKodeş’in bulunması böyledir; bunu açıkladık.

והנה כאן הוא ביחוד מקום התחלף הזמנים לחול ולקודש, כי ברבות ההרכבה מן ההשפעה הרוחנית בהשפעה הגשמית - תרבה ההארה על החומר בבני האדם. ויום שבת קודש הוא קדוש מכל שאר הימים, יען בו הירבה האדון ב"ה להשפיע בהשפעות רוחניות ואלקיות שזכרנו; וכל שאר הימים הטובים במדרגותיהם כך הם - ימים שההשפעה הרוחנית רבה בהם בסדר המדרגה הראויה:

İşte zamanların hafta içi ve kutsal zamanlar olarak değiştiği yer özellikle burasıdır. Çünkü ruhsal etkinin maddi etkiyle bileşimi arttıkça, insanlarda ışık maddeye üstün gelir. Kutsal Şabat günü, diğer bütün günlerden daha kutsaldır; çünkü Rab, kutsanmış olsun, o günde andığımız ruhsal ve Tanrısal etkileri daha çok akıtır. Diğer bütün bayram günleri de kendi derecelerine göre böyledir: Onlar, ruhsal etkinin kendilerine uygun derece düzeni içinde daha çok bulunduğu günlerdir.

ועוד אודיעך הקדמה עיקרית, והיא, כי הנה כבר ביארתי לך ההשפלה הקדומה בחוק האדם, וההשפלה שנשפל אחרי חטא אדם הראשון, כי היה ערך הגופניות הראשון כרוחניות אחר ההשפלה. ואמנם צריך העולם להתעלות מהשפלותיו, ועל זאת ההנהגה הולכת וסובבת, וכמו שביארנו לעיל כבר. ואמנם צריך בתחילה שישתלם העולם במצבו התחתון, בהתרבות בו כל ריבויי ההארה שיכולים לימצא בו לפי ערכו התחתון, או יהיה לו עילוי ממצבו, ויקבל כל השייך לו לפי העילוי ההוא, ועל דרך זה יתעלה מעילוי לעילוי:

Sana bir temel öncül daha bildireceğim. İnsanın yasasında bulunan ilk alçaltılmayı ve Adam HaRişon’un günahından sonra düştüğü alçalmayı zaten açıklamıştım. Çünkü ilk bedenselliğin değeri, alçalıştan sonraki ruhsallık gibiydi. Gerçekten de dünyanın kendi alçalmalarından yükselmesi gerekir; yönetim bunun etrafında döner ve bunun için yürür. Bunu yukarıda da açıkladık. Fakat önce dünyanın kendi aşağı durumunda tamamlanması gerekir: yani onun aşağı değerine göre onda bulunabilecek bütün aydınlık artışlarının çoğalması gerekir. Ya da kendi durumundan bir yükseliş kazanmalı ve o yükselişe ait olan her şeyi almalıdır. Bu yol üzere yükselişten yükselişe çıkar.